Pacjenci, u których już zdiagnozowano problemy z układem krwionośnym zmuszeni są do ustawicznej kontroli i pomiarów ciśnienia krwi. Jednak specjaliści radzą, by każdy, nawet zdrowy dorosły człowiek mierzył ciśnienie przynajmniej raz na pół roku. Jeżeli w rodzinie ktoś cierpiał na choroby krążenia, zdarzają się zawroty głowy, kołatanie serca, pojawia się nadwaga lub otyłość należy ciśnienie mierzyć częściej, np. raz w tygodniu. Do pomiaru ciśnienia krwi służą ciśnieniomierze. Czy ich obsługa jest prosta?

Warto pamiętać, że kontrola ciśnienia krwi w warunkach domowych może zapobiec licznym komplikacjom i pomoże lekarzowi zauważyć wszelkie niezwykłe oznaki choroby wcześnie, zanim zagrożą one naszemu zdrowiu.

Norma ciśnienia krwi

Ciśnienie krwi, to inaczej siła, z jaką krew uderza w ściany naszych tętnic. Podczas badania ciśnienia mierzone są na ogół dwa parametry mówiące nam o tym jaką wartość przyjmuje ta siła. Pierwszy z parametrów to tzw. ciśnienie skurczowe (inaczej górne), drugi to ciśnienie rozkurczowe (inaczej dolne). Każdy z nas powinien prowadzić taki tryb życia, by utrzymywać ciśnienie w granicach dopuszczalnej normy, bo zbyt duże odstępstwa mogą spowodować trwałe i nieodwracalne zmiany w naszym układzie krwionośnym. Nasze ciśnienie zmienia się jednak zarówno w ciągu dnia jak i w ciągu życia, dlatego pojęcie „norma” jest w pewnym sensie względne i zależy od tego, w jakim cyklu życia czy cyklu dnia się znajdujemy. Ciśnienie podnosi się też, kiedy jesteśmy czymś zdenerwowani, lub przeżywamy intensywne emocje, a spada, gdy znajdujemy się w fazie snu. Biorąc pod uwagę parametr wieku nasze ciśnienie nieco wzrasta po czterdziestce, gdy nasze tętnice tracą elastyczność a ciecz – krew nie płynie już tak swobodnie, jak w młodości.

CIŚNIENIOMIERZ MICROLIFE PÓŁAUTOMATYCZNY BP3 A80

Ciśnienie skurczowe powstaje, gdy serce kurczy się, wypychając krew do naszej aorty, natomiast ciśnienie rozkurczowe (dolne) pokazuje siłę naporu na tętnice między skurczami serca. Wzorcowo przyjmuje się, że ciśnienie skurczowe wynosi 120 milimetrów słupka rtęci (mm Hg), natomiast rozkurczowe 80 milimetrów słupka rtęci (mm Hg). W skrócie oznacza się je 120/80. Nie należy się martwić, jeżeli nasze ciśnienie nieco odstaje od podanej normy. Nie jest też powodem do zmartwienia pewien czasowy spadek ciśnienia krwi. Problem pojawia się, gdy do czynienia mamy z nadciśnieniem, czyli gdy ciśnienie krwi wzrasta powyżej 139/89 milimetrów Hg. Wyróżnić należy jednak różne sytuacje. Jeśli ciśnienie nie przekracza w pomiarach 160/100 mm Hg mówimy wówczas o nadciśnieniu łagodnym. Problem dość istotny to ciśnienie powyżej 160/100 mm Hg, gdy mamy do czynienia z nadciśnieniem umiarkowanym lub ponad 180/110 gdy mamy do czynienia z ciśnieniem wysokim. Wysokie nadciśnienie powinno być jak najszybciej obniżone farmakologicznie i należy w takiej sytuacji jak najszybciej udać się do lekarza, bo zbyt wysokie ciśnienie grozi udarem lub wylewem.

Pomiar ciśnienia

Samodzielny pomiar ciśnienia w przypadku ciśnieniomierzy półautomatycznych, na ogół stosowanych do pomiarów domowych nie jest czynnością trudną. Przyjrzyjmy się temu procesowi.

Typowy domowy ciśnieniomierz, np. Microlife dokonuje pomiaru metodą oscylometryczną. Metoda ta jest stosowana u pacjentów, którzy wymagają stałej i bardzo dokładnej kontroli ciśnienia, jest, więc dość dokładna. W szpitalach na całym świecie jest ona wykorzystywana od ponad 30 lat. Pomiar jest dokonany w momencie uchodzenia powietrza z tzw. mankietu urządzenia w związku, z czym nie wymaga on użycia mikrofonu, czy stetoskopu.  Metoda ta wymaga jednak, aby mierzący ciśnienie znajdował się w spokojnych warunkach i nie wykonywał żadnego ruchu np. ćwiczeń, gdyż wpływa on na dokładność pomiaru a na monitorze urządzenia wyświetla się błąd. Trzeba też pamiętać o tym, że w kilku przypadkach specyficznych rodzajów arytmii urządzenie może nie być w stanie dokładnie określić ciśnienia krwi. W takich przypadkach zalecane jest użycie ciśnieniomierza z zaawansowaną PAD (ang. Pulse Arrythmia Detection czyli z funkcją Wykrywania Arytmii Pulsu), który jest w stanie wykryć arytmię. W przypadku arytmii, rezultaty mogą się odchylać od normalnego ciśnienia krwi. Ciśnieniomierze do pomiaru ciśnienia w warunkach domowych nie są odpowiednimi przyrządami do kontroli pomiaru pulsu u osób ze stymulatorem serca. Wynika to z faktu, że mierzą one puls zaledwie przez kilka sekund, a pomiar pulsu u osób ze stymulatorem serca wymaga, aby go mierzyć przez ponad 1 minutę. Dla tych, którzy chcą mierzyć ciśnienie w środowisku niskociśnieniowym np. na wysokim poziomie w górach urządzenie takie jak np. Microlife  będzie spełniało swoje funkcje, bo za każdym razem, gdy ciśnieniomierz zostaje włączony, dopasowuje się do ciśnienia atmosferycznego. Ciśnieniomierz ten może być stosowany w ambulansie, samolocie, pociągu, jednak ze względu na wszelkie wibracje podczas podróży, urządzenie może wyświetlać informację, iż nastąpił błąd pomiaru. W takim przypadku należy powtarzać pomiar do momentu, aż dana informacja nie będzie wyświetlona. Zazwyczaj ciśnieniomierze mają możliwość podłączenia tylko jednego mankietu, ale są też modele (np. Microlife), które pozwalają na równoczesny pomiar z obu ramion.

Procedura pomiaru ciśnienia

Aby wykonać właściwie pomiar muszą być spełnione odpowiednie warunki.

• Pomiar powinien być zawsze dokonany w warunkach domowych, po odpoczynku, zawsze o tej samej porze dnia np. codziennie godzinę po kolacji tak by poszczególne pomiary zapisywane w dzienniku pomiarów były ze sobą porównywalne.
• Podczas pomiaru należy unikać stresu i innych okoliczności, które mogą zakłócić pomiar.
• Podczas pomiaru nie należy jeść, palić papierosów i wykonywać gwałtownych ruchów
• Przed pomiarem należy odpocząć kilka minut.
• Należy też mieć przygotowany długopis i kartkę, aby zapisać dokonany pomiar. Niektóre urządzenia są zaopatrzone w opcję automatycznego zapisu pomiaru.

Przygotowanie do pomiaru:

• Ramię lub nadgarstek należy umieścić w mankiecie urządzenia.
• Dopasować mankiet do reki w sposób opisany w instrukcji.
• Włożyć rękę lub nadgarstek do mankietu w taki sposób, aby nie był on za mocno zaciśnięty.
• Przy pomiarze naramiennym należy upewnić się, że mankiet nie ściska ramienia tak mocno, że przepływ krwi jest ograniczony. W żadnym wypadku nie należy zakładać mankietu na ubranie.
• Należy podłączyć mankiet i włączyć urządzenie
• Przy pomiarze nadgarstkowym należy wykonywać pomiar na wysokości serca, bo 10cm różnicy wysokości oznacza zmianę odczytu pomiaru o 8 mm Hg
• Podczas pomiaru należy unikać ruchów, oddychać normalnie i nie mówić.

Jak widać sama procedura pomiarowa jest dość prosta. Jeżeli chce się dokonać kilku pomiarów, należy odczekać co najmniej 15 sekund pomiędzy kolejnymi pomiarami.

Tak jak wspomnieliśmy niezwykle ważne jest zachowanie właściwych warunków przed i podczas mierzenia ciśnienia krwi. Poniższa tabela ilustruje co i w jakim stopniu zmienia wartość ciśnienia krwi (na podstawie „Przewodnika po nadciśnieniu tętniczym” Krystyny Knypl)

Typy ciśnieniomierzy

Powyżej opisaliśmy procedurę pomiaru typowym ciśnieniomierzem półautomatycznym. Oczywiście na rynku dostępnych jest znaczenie więcej rodzajów urządzeń, które poniżej opiszemy. Ze względu na funkcjonalność i sposób pomiaru wyróżniamy następujące typy ciśnieniomierzy:
nadgarstkowe – na ogół najmniej dokładne, ale za to najwygodniejsze, bo nie wymagają stosowania stetoskopu oraz pompowania, a ich obsługa jest najprostsza
elektroniczne automatyczne – wykorzystują one oscylometryczną metodę pomiaru i są obecnie najpopularniejsze i najczęściej sprzedawane
na palec – w Polsce są prawie niespotykane, najmniej dokładne, niepolecane dla osób starszych
naramienne – z ekranem LCD, wymagają mankietu zakładanego na ramię i stetoskopu do nasłuchu uderzeń serca
automatyczne – nie wymagają ręcznego pompowania
półautomatyczne – wymagają ręcznego pompowania
mechaniczne – wykorzystują osłuchową metodę pomiaru tonów Korotkowa i wymagają ręcznego pompowania i użycia słuchawek lekarskich (stetoskopu)
rtęciowe – są uznawane za najdokładniejsze ciśnieniomierze, a z drugiej strony za mało wygodne, nie wymagają kalibracji, są używane jeszcze przez lekarzy. Ich używanie dozwolone jest wyłącznie w jednostkach ochrony zdrowia ze względu na ograniczenia użycia rtęci w urządzeniach użytku domowego w Unii Europejskiej.
aneroidowe czyli sprężynowe, zegarowe – przyrządy te są nieco mniej dokładne niż aparaty rtęciowe i wymagają kalibracji co 12 – 24 miesięcy, aktualnie są najczęściej spotykanym aparatem najwyższej klasy wśród lekarzy (bezrtęciowe, bardzo dokładne ciśnieniomierze elektroniczne z dokładnością pomiaru do 0,4 mm Hg).

W praktyce jednak, do użytku domowego sprzedają się na ogół ciśnieniomierze  naramienne lub nadgarstkowe automatyczne lub półautomatyczne.

Dostępne urządzenia do pomiaru ciśnienia krwi

Poniżej tabela z kilkoma dostępnymi na rynku urządzeniami elektronicznymi automatycznymi i półautomatycznymi.