Różyczka to wirusowa choroba przenoszona drogą kropelkową. Można się nią zarazić także przez kontakt z zakażonymi przez osobę chorą przedmiotami. Dlatego na różyczkę najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, tam wirus najłatwiej się rozprzestrzenia.  Zazwyczaj u dzieci ma łagodny przebieg, niebezpieczna staje się dopiero, gdy zachoruje kobieta w ciąży. Szczególnie niebezpieczna jest dla kobiet w początkowym okresie ciąży, może wtedy doprowadzić do uszkodzenia płodu. Różyczka jest choroba sezonową, wzrost liczby zachorowań obserwuje się zazwyczaj na początku roku, a jej epidemie występują, co 6-9 lat na początku wiosny. Wtedy liczba zachorowań dochodzi do 300-450 tysięcy osób, podczas gdy przeciętnie, co roku choruje od 18 do 50 tysięcy. Okres wylęgania choroby jest bardzo długi, a pierwsze objawy pojawiają się 14-21 dni po zarażeniu. Chory natomiast zaczyna zarażać już na tydzień przed pojawieniem się pierwszych objawów, a kończy dopiero dwa tygodnie po ich zaniku.

Objawy

Wśród objawów różyczki możemy wyróżnić: długotrwałe, ale niezbyt silne bóle głowy, katar, odczuwanie podrażnienia w gardle, kaszel, drastyczne zmiany nastroju i sporadycznie pojawiająca się, delikatna biegunka. Takie dolegliwości mogą się utrzymywać przez około 2-3 tygodnie, jednak często są lekceważone gdyż łudząco przypominają zwykłe przeziębienie. Sygnałem świadczącym o zachorowaniu na różyczkę świadczą też powiększone i bolące szyjne węzły chłonne. Temperatura w trakcie trwania choroby zazwyczaj jest podwyższona i może dochodzić nawet do 39 stopni. Najważniejszym objawem świadczącym o różyczce jest wysypka. Na początku choroby pojawiają się małe, czerwone grudki za uszami, na twarzy i po upływie doby schodzą na tułów i kończyny. Występujące na ciele plamki mają tendencję do zlewania się dając z czasem wrażenie czerwonej skóry.

Wysypka zaczyna zanikać samoistnie już po kilku dniach. Natomiast pozostałe objawy, głównie powiększenie węzłów chłonnych mogą występować jeszcze przez kilka kolejnych tygodni. U starszych dzieci i dorosłych, charakterystycznym objawem różyczki są także bóle stawów.

Różyczka zazwyczaj nie powoduje powikłań. Jednak, jeśli już do nich dojdzie, zazwyczaj są to: zapalenie stawów lub mózgu, czasem występuje też plamica różyczkowa oraz krwawienie z dziąseł i nosa wynikające z zaburzenia krzepnięcia krwi. W przypadku wystąpienia tych niepokojących objawów, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Według statystyk bóle i obrzęki stawów występują zaledwie u 1-15% chorych. Natomiast tylko u 1 osoby na 6000 chorych występuje łagodne zapalenie mózgu. Jednak zdarza się też, że różyczka przechodzi bezobjawowo.

Zapobieganie

Choroba u dziecka ma łagodny przebieg, a odporność może być nabywana po zakażeniu naturalnym lub po czynnym uodpornieniu przez szczepienie. Po szczepionce osoba jest uodporniona przez minimum 15 lat. Dzieci szczepi się po osiągnięciu przez nie 13 miesiąca życia, a szczepionkę następnie należy powtórzyć w wieku 13 lat. Niemowlęta do 6 miesiąca życia są chronione przed chorobą dzięki przeciwciałom przekazanym przez matkę, pod warunkiem, że była ona szczepiona lub przebyła chorobę.  Bardzo rzadko zdarza się, żeby dzieci do 7 miesiąca życia chorowały na różyczkę. Aby uniknąć szczepionek, zalecane jest, aby zdrowe, małe dziewczynki miały kontakt z chorymi w celu uzyskania naturalnej odporności.

Jeśli jesteś w ciąży, a nie chorowałaś na różyczkę, najlepszym wyjściem będzie unikanie kontaktu z chorymi. Gdy jednak dopiero planujesz zajście w ciążę, najkorzystniejsza jest szczepionka. Szczepienia nie wolno wykonywać w trakcie trwania ciąży, a po nim najlepiej zaczekać około 3 miesięcy na zajście w ciążę. Jeśli nie pamiętasz czy chorowałaś, warto sprawdzić odporność, przez wykonanie prostego, niedrogiego badania. Po przechorowaniu różyczki, we krwi występują przeciwciała IgG.

Należy pamiętać, ze tylko przechorowanie różyczki daje trwałą odporność.

Leczenie

Nie ma specyficznych leków zwalczających różyczkę. Zazwyczaj w łagodnym przebiegu, po prostu eliminuje się objawy, np. przez zażywanie paracetamolu czy ibuprofenu. Natomiast w przypadku bólu gardła podaje się leki odkażające i uśmierzające ból.

Różyczkę można traktować z lekkim przymrużeniem oka, ale do czasu. Niebezpieczeństwo pojawia się, gdy jesteś rodzicem dziewczynki lub kobietą w ciąży. W pierwszym przypadku jest o tyle łatwiej, że w szkole są obowiązkowe szczepienia, w drugim kobieta niestety musi sama o siebie zadbać. Zachorowanie na różyczkę przez kobietę ciężarną może powodować poważne wady u nienarodzonego jeszcze dziecka. Wirus najniebezpieczniejszy jest w pierwszych 8 tygodniach ciąży, gdy zaczynają powoli kształtować się narządy dziecka. Płód nie posiada jeszcze własnego systemu immunologicznego, wiec zakażona krew matki przenosi wirusa do organizmu dziecka. Uszkodzenia powodowane przez różyczkę dotyczą przeważnie oczu i mogą wywoływać zaćmę lub jaskrę. Poza tym wirus może powodować także głuchotę, upośledzenia umysłowe, wodogłowie, deformacje kości, uszkodzenia serca i wątroby oraz poronienia.  W przypadku zachorowania, ryzyko wystąpienia wad u płodu wynosi około 50% w pierwszym trymestrze ciąży i w miarę upływu czasu spada. Między 12 a 16 tygodniem ciąży wynosi już 25%. A zachorowanie na różyczkę po 16 tygodniu ciąży już nie musi w ogóle powodować wad rozwojowych u dziecka.

Gdy kobieta w ciąży zetknie się z osobą chorą na różyczkę, leczenie jest efektywne tylko w trakcie pierwszych 5 dni od zarażenia. Podaje się wtedy specyficzną gamma-globulinę. Podanie immunoglobuliny nie zawsze prowadzi do wyleczenia, ale może w dużym stopniu osłabić przebieg choroby.

W przypadku zachorowania matki w ciąży, u dziecka może dojść do tak zwanego zespołu różyczki wrodzonej inaczej nazywanego też zespołem Gregga. U kobiet narażonych na infekcję tym wirusem wykonuje się badania krwi w celu wykrycia przeciwciał przeciwko różyczce. Zarażenie się płodu wirusem, można natomiast wykryć badaniami prenatalnymi lub płodowym badaniem krwi. W przypadku otrzymania wyniku pozytywnego, często rozważa się usunięcie ciąży. Według badań tylko 1/3 osób z zespołem Gregga jest zdolna do samodzielnego życia, pozostała część chorych jest uzależniona w jakimś stopniu od opieki medycznej.

Paweł Landzberg
Ospa wietrzna – urok dzieciństwa