Generalnie, pośród przyczyn, oprócz dolegliwości serca, można wymienić dolegliwości pluc, schorzenia ścian klatki piersiowej, przełyku, jamy brzusznej, jak również urazy czy także stan psychiczny chorego. Jednocześnie należy dodać, że ból w klatce piersiowej jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z jakimi pacjenci zgłaszają się do lekarza. Ból ów może być też objawem wielu różnorodnych dolegliwości w narządach znajdujących się w klatce piersiowej, w jej ścianach, a także poza nią. Ogólnie, ból w klatce piersiowej można podzielić na ból pochodzenia sercowego oraz ból innego pochodzenia. Warto zauważyć, że każdy, także wymyślony oraz nieprawdziwy, „ból serca” może być objawem jakiejś choroby, którą trzeba leczyć. By sprecyzować przyczynę bólu, należy określić parę jego cech: lokalizację, promieniowanie, charakter, czas trwania, częstość występowania, czynniki nasilające oraz przynoszące ulgę, a także zjawiska towarzyszące pojawieniu się bólu. Typowy ból związany z układem sercowo-naczyniowym nosi nazwę bólu dlawicowego albo bólu wieńcowego. To dolegliwość niedokrwienna serca objawia się bólem, nazywanym dławica piersiową (łac. stenocardia). Jest najczęściej zlokalizowany za mostkiem, może być krótkotrwały, ustępuje po kilkunastu minutach albo zażyciu nitrogliceryny (dłuższe utrzymywanie się bólu albo brak reakcji na specyfik sugeruje zawał mięśnia sercowego), zwiększa się przy wysiłku, stresie, niskiej temperaturze otoczenia, po posiłku albo przy wystąpieniu tachykardii. Ból ów posiada charakter piekący, rozpierający albo uciskający, promieniuje do ramion, szyi, żuchwy. Są to także tak zwane bóle wieńcowe.

Nietypowy ból wieńcowy może przyjmować pozory innych dolegliwości oraz pojawiać się w dolnych częściach klatki piersiowej czy także w obrębie jamy brzusznej, zwłaszcza w nadbrzuszu. Ból ów należy scharakteryzować jako tępy, dławiący, gniotący, piekący, rozdzierający. Umiejscowiony może być zamostkowo oraz promieniujący do lewej ręki, lewej połowy szyi oraz żuchwy, do pleców. Ból pojawia się albo nasila się po wysiłku fizycznym. Zmniejsza się po zaprzestaniu wysiłku fizycznego albo po zastosowaniu nitrogliceryny. Może towarzyszyć mu uczucie lęku, silne pocenie się, przyspieszenie albo zwolnienie częstości bicia serca. Odmiana dolegliwości niedokrwiennej serca zwana anginą Prinzmetala charakteryzuje się wszystkimi powyższymi objawami, występuje nie mniej jednak w spoczynku, zwykle nad ranem. Typowym jego umiejscowieniem może być środkowa, zamostkowa część klatki piersiowej. Może promieniować do szyi oraz żuchwy, do ramion, pomiędzy łopatki i do lewej kończyny górnej. Posiada charakter uciskający, dławiący, opasujący. Często chorzy skarżą się na uczucie ciężaru za mostkiem. Ból trwa krótko, najczęściej parę minut oraz ustępuje po odpoczynku albo podaniu leków rozszerzających naczynia. Może być związany z wysiłkiem albo stresem, które wyzwalają oraz nasilają bóle. Silne, długotrwałe bóle, nie ustępujące wkrótce po zażyciu leków powinny sugerować zawał mięśnia sercowego, który wymaga natychmiastowej, fachowej pomocy w warunkach szpitalnych. Właśnie – przyczyną bólu w klatce piersiowej może być też zawał mięśnia serca. Może być to także ból o tej samej charakterystyce, co w przypadku dławicy piersiowej, ale o większym nasileniu, słabo ustępujący po nitroglicerynie albo bez reakcji na nitroglicerynę, występujący stale, może się nasilać.

Kolejna przyczyna bólu w klatce piersiowej to także zapalenie osierdzia. Ból wówczas może być ostry albo tępy oraz umiejscowiony zamostkowo. Może on promieniować jak ból dławicowy. Najczęściej współistnieje z gorączką, przebytą infekcją wirusową oraz nasila się przy leżeniu, zmniejsza przy siedzeniu z pochyleniem tułowia do przodu. Ważne – nie ustępuje po nitroglicerynie, ale może ustępować po lekach przeciwbólowych. Inną przyczyną może być też tętniak rozwarstwiający aorty. Wówczas ból może być silny, nagły, ostry, przeszywający, promieniujący do pleców pomiędzy łopatki. Zwykle towarzyszy mu zwyżka ciśnienia tętniczego. Tak jak wspomnieliśmy przyczyna może leżeć także poza układem krwionośnym. Ból w klatce piersiowej może powodować również zatorowość plucna, gdy ból może być nagły, silny, przeszywający. Umiejscowiony zwykle za mostkiem, może promieniować do pleców, pomiędzy łopatki. Może nasilać się podczas wysiłku. Zwykle towarzyszy mu mocna duszność, przyspieszony płytki oddech. Ból może zmniejszać się po nitroglicerynie.

Inną przyczyną bólu w klatce piersiowej, ale nie związaną z chorobami serca oraz układu krążenia to także np. dolegliwość wrzodowa żołądka albo dwunastnicy. Powoduje ona ostry albo przewlekły, tępy ból. Zwykle zlokalizowany w dołku po mostkiem, ale może promieniować aż do pleców. Ból nasila się po posiłku albo na czczo, a zmniejsza się po lekach zmniejszających kwasowość soku żołądkowego. Jeszcze inna kategoria bólu w klatce piersiowej to także tzw. bóle czynnościowe czyli nerwica serca. Można je scharakteryzować prosto – ludzkie serce tak naprawdę nie jest chore, ale boli. Często, kiedy pacjent jest czymś intensywnie zajęty, wcale nie odczuwa dolegliwości. Najczęściej chory określa ból jako kłujący, zlokalizowany „na koniuszku serca”. Oprócz bólu, pacjenci skarżą się również na kołatanie serca, dławienie w gardle, drętwienie, mrowienie oraz ziębnięcie kończyn. Bóle te są niezależne od wysiłku fizycznego. Po postawieniu diagnozy bole leczymy środkami uspokajającymi oraz psychoterapia. 

Tabela:  Różnice między bólem wieńcowym a zawałowym. Źródło: Wikipedia

Serce nieustannie jest ruchu. W sercu występują na przemian skurcz i rozkurcz komór i przedsionków. W czasie gdy przedsionki wypełniają się krwią, komory momentalnie wyrzucają krew na obwód. Następnie rozkurczają się komory serca i krew przez ujścia przedsionkowo-komorowe prawe i lewe z powrotem napływa z przedsionków do komór. I tak w kółko, przez całe nasze życie.
Jeszcze kilka słów o budowie. We wszystkich czterech ujściach umocowane są odpowiednie zastawki w sercu, które kierują przepływem krwi, nie pozwalając na jej cofanie się z wielkich tętnic do komór ani z powrotem z komór do przedsionków. Między komorą a przedsionkiem, w lewej części, znajduje się tzw. zastawka mitralna zwana także dwudzielną, gdyż zbudowana jest z dwóch tzw. płatków. Natomiast w prawej części serca znajduje się zastawka trójdzielna zbudowana z trzech płatków. Na granicy aorty i lewej komory jest tzw. zastawka aortalna, a między lewą komorą a tętnicą płucną tzw. zastawka tętnicy płucnej. Od pierwszej części aorty, zwanej inaczej opuszką aorty odchodzą tętnice wieńcowa w obydwu kierunkach czyli w lewym i w prawym i one właśnie dostarczają mięsniowi sercowemu utlenowaną krew. Biegną one początkowo wspólnie, w bruździe wieńcowej by w dalszej kolejności rozdzielić się – tętnica wieńcowa lewa biegnie w bruździe międzykomorowej przedniej, a tętnica wieńcowa prawa w bruździe międzykomorowej tylnej. Tętnica wieńcowa prawa oddaje gałąź węzła zatokowego, która rozprowadza naczynia krwionośne w węźle zatokowo-przedsionkowym. Potem odchodzą od niej gałąź komorowa prawa i gałąź przedsionkowa prawa. W kolejnym odcinku wyodrębniają się tętnica brzeżna i tętnica zstępująca tylna.
Dieta
Nie jest odkryciem, że choroby układu krążenia są dziś główną przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych, w tym także w Polsce. Nic więc dziwnego, że to właśnie tych schorzeniom poświęca się wiele badań i programów badawczych. Rezultaty tych najważniejszych, z minionego roku, przedstawiono podczas zakończonego niedawno w Orlando (USA) zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego, w którym uczestniczyły tysiące najlepszych kardiologów z całego świata. I co się okazuje? Okazuje się, że w przypadku ludzi cierpiących na ostre bóle głowy, czyli migreny ryzyko udaru niedokrwiennego czyli najczęstszego typu udaru, w którym wskutek zamknięcia naczyń krwionośnych fragment mózgu zostaje odcięty od dopływu świeżej krwi jest 2,3 raza większe niż u osób nieskarżących się na tego typu kłopoty. Okazuje się także, ryzyko to było większe w przypadku kobiet niż mężczyzn. Inne badania potwierdziły znaczenie diety dla zdrowia naszego serca. Okazuje się, że osoby, które spożywały najwięcej kwasów omega-3 były najmniej narażone na ryzyko śmierci z powodu np. zawału serca. Ryby służą naszemu zdrowiu tylko wtedy gdy je należycie przygotowujemy. Powinno się je gotować bądź piec, ale w żadnym wypadku nie smażyć bądź jeść solone lub suszone – przekonywała w Orlando doktor Meng. Z jej pracy wynika, że bardzo korzystnie na zdrowie wpływa jedzenie ryb z dodatkiem tofu i sosu sojowego, ale tylko tego o niskiej zawartości sodu. Chociaż w smaku nie bardzo pasować to będzie polskiemu konsumentowi i nie bardzo przypadnie mu do gustu.
Nałogi
Palenie ma degenerujący wpływ na zdrowie naszego serca. Palenie papierosów jest też przyczyną około 85 procent przypadków raka płuc w Stanach Zjednoczonych, ale palenie powoduje także inne nowotwory. Papierosy zawierają kilka tysięcy związków chemicznych, więc nowotwór może się rozwinąć poprzez nakładanie się wielu czynników rakotwórczych. Palenie papierosów ma także destrukcyjny wpływ na narządy ruchu.
Wpływ palenia papierosów na układ sercowo-naczyniowy wręcz destrukcyjny:
- Rozregulowuje system sercowo-naczyniowy.
– U kobiet powoduje niedobór estrogenu powodując dysfunkcje hormonalne
– Powoduje obniżenie cholesterolu HDL czyli dobrego cholesterolu nawet u dorosłych ludzi
– Pogarsza również elastyczność ścian aorty, czyli największego naczynia krwionośnego w ciele ludzkim. Powoduje wzrost ryzyka wykrzepiania wewnątrznaczyniowego krwi.
W sumie osoby palące jedną paczkę papierosów dziennie są 2,5 raza bardziej zagrożone zawałem niż niepalące.
Ruch i sport
Są i dobre informacje. Oczywiście regularnie uprawiany ruch poprawia wydolność serca, sprawia, że krew płynie szybciej dotleniając różne organy naszego ciała, a także zapobiega podwyższonemu ciśnieniu. Dobra wiadomość jest też taka, że uprawiać sport można w każdym wieku. Ruch to nie tylko gra w piłkę nożną czy intensywny aerobik, może być spacer albo nawet gra na konsoli, pod warunkiem, że będzie to Wii albo Kinect

Niestety trądzik zazwyczaj pojawia się w momencie, kiedy zaczyna nam zależeć na atrakcyjnym wyglądzie, czyli między 12 a 25 rokiem życia. Zmian skórnych związanych z tą chorobą nie wolno lekceważyć. Mimo, że trądzik o ciężkim przebiegu zdarza się rzadko, zaniedbana skóra na pewno odwdzięczy się pogorszeniem swojego stanu. Wtedy może stać się bardziej uciążliwy i trwać nawet do 40 roku życia, natomiast zmiany skórne zamieniając się w blizny będą szpecić ciało.

Dlaczego trądzik powstaje?

Istnieje kilka głównych przyczyn powstawania trądziku. Pierwszą i najważniejszą jest nadmierne wytwarzanie łoju przez gruczoły łojowe. Poza tym sprzyja mu występowanie bakterii, zaburzenia gospodarki hormonalnej organizmu, nieprawidłowe rogowacenie naskórka i czynniki dziedziczne.

Głównym zadaniem gruczołów łojowych jest wytwarzanie łoju, który wydostając się na powierzchnię skóry ma ją chronić przed szkodliwym wpływem czynników zewnętrznych. Jeśli natomiast praca tych gruczołów jest zaburzona i łój jest wytwarzany w nadmiarze, zaczyna się on gromadzić w gruczołach i je zatykać. Wtedy powstają czopy i rozwijają bakterie beztlenowe. Bakterie odpowiedzialne są za rozkład łoju do substancji, które powodują podrażnienia skóry dając objawy trądziku.

Niewątpliwy jest też wpływ zaburzeń hormonalnych na powstawanie i rozwój trądziku. Komórki gruczołów łojowych posiadają receptory androgenowe, a ich nadmierne pobudzenie wpływa na nasilenie łojotoku. Podwyższony poziom androgenów (hormonów wpływających negatywnie na pracę gruczołów łojowych) może spowodować pojawienie się trądziku u kobiet, a preparaty o działaniu antyandrogenowym pomagają w jego zwalczeniu.

Istnieje też wiele czynników pogarszających stan skóry osoby chorej. Są to między innymi:

• stres – jego wpływ na pracę gruczołów łojowych nie jest jeszcze do końca poznany, podejrzewa się, że może mieć związek z wyrzutem steroidów nadnerczowych nasilających łojotok,
• u części osób chorujących widoczne jest zaostrzenie się objawów po spożyciu produktów takich jak: kakao, czekolada, przyprawy i marynaty,
• nikotyna także jest odpowiedzialna za nadmierne wydzielanie łoju przez gruczoły,
• niektóre leki, kosmetyki i odżywki dla kulturystów mogą powodować objawy takie jak te występujące w trądziku,
• u dziewcząt pogorszenie się objawów związanych z trądzikiem występuje także w trakcie miesiączki.

Odmiany trądziku

Istnieje kilka odmian trądziku:

1. Trądzik młodzieńczy – występują w nim głównie zaskórniki i grudki, zazwyczaj sam zanika,
2. Trądzik skupiony – w tym przypadku występują głębokie nacieki, ropne torbiele i zaskórniki. Zanikając pozostawia po sobie blizny. Pojawia się głównie u mężczyzn zajmując miejsca nie tylko takie jak twarz, plecy czy klatka piersiowa, ale też na pośladki, pachwiny czy w okolice pach,
3. Trądzik ropowiczy – charakteryzuje się występowaniem takich zmian jak w trądziku młodzieńczym, a ponadto pojawiają się ropne torbiele, które z trudem się goją i pozostawiają swoiste dla tego rodzaju blizny,
4. Trądzik bliznowcowi – po zanikających zamianach skórnych pozostają charakterystyczne blizny. Odmiana ta często towarzyszy trądzikowi ropowiczemu i skupionemu.

Rzadziej występują:

1. Trądzik z objawami ogólnymi o przebiegu ciężkim – występuje u młodych mężczyzn, objawia się zmianami takimi jak w trądziku ropowiczym lub skupionym, a dodatkowo występować może gorączka czy bóle stawów, przy badaniu krwi może wystąpić podwyższone OB i poziom leukocytów,
2. Trądzik martwiczy – pojawia się na skórze głowy, zmiany skórne ulegają martwicy i tworzą wyciągnięte blizny,
3. Trądzik kosmetyczny – powodują go kosmetyki takie jak pudry, fluidy czy róże, które po nałożeniu zatykają ujścia gruczołów łojowych i potowych. Objawia się powstawaniem prosaków i zaskórników,
4. Trądzik zawodowy – związany z substancjami takimi jak chlor czy oleje,
5. Trądzik polekowy – może powstawać po zastosowaniu leków sprzyjających trądzikowi. Pojawianie się jednakowych skupisk krostek na skórze pleców i klatki piersiowej jest charakterystyczne dla kostykosteroidów. Zmiany skórne mogą być powodowane też przez leki przeciwpadaczkowe,
6. Trądzik niemowlęcy – związany jest ze stosowaniem środków kosmetycznych do pielęgnacji skóry. U dziecka mogą pojawić się wtedy grudki, krostki a w skrajnych przypadkach nawet torbiele ropne.

Leczenie

Trądzik można leczyć na wiele sposób. Najczęściej stosowane zostały opisane poniżej.

Leczenie ogólne

Polega głównie na podawaniu antybiotyków. Dodatkowo korzystne jest także stosowanie witamin mających działanie przciwłojotowkowe – PP, B2 i C. Jeśli przyjmuje się gotowe zestawy zawierające kilka witamin, należy unikać tych, które w swoim składzie mają witaminę B12. Może ona wywoływać objawy trądziku. Korzystne wyniki uzyskuje się także przy stosowaniu soli cynku.

Kobietom często zaleca się stosowanie środków hormonalnych mających działanie antyandrogenowe, które jednocześnie mają działanie antykoncepcyjne. Tabletki te stosuje się przez wiele miesięcy. Przypisane powinny być dopiero po badaniach ginekologicznych i internistycznych, a ich przyjmowanie powinno być kontrolowane okresowymi badaniami krwi i moczu.

Leczenie domowe

Polega głównie na stosowaniu środków powszechnie dostępnych w drogeriach i aptekach. Mimo, że są dostępne bez recepty trzeba poinformować dermatologa o korzystaniu z nich. Gdyż w połączeniu z lekami przepisanymi przez lekarza, kosmetyki takie mogą niestety dawać niekorzystne efekty.

Poza stosowaniem specjalnych kosmetyków, dobre efekty uzyskuje się także dzięki oczyszczaniu skóry u kosmetyczki.

Leczenie miejscowe

Środki zalecane do leczenia miejscowego mają działanie przeciwłojotokowe, przeciwzaskórnikowe i przeciwbakteryjne. Często wykorzystuje się preparaty zawierające pochodną kwasu witaminy A. Wywołują one delikatne, szybko przechodzące podrażnienie, przez co zmniejszają wielkość i czynność gruczołu łojowego. Środki takie stosuje się przez długi czas, w którym zabronione jest korzystanie z kąpieli słonecznych oraz wykorzystywania kosmetyków zawierających w swoim składzie alkohol.

Wątroba – centrum informacji o wątrobie

Świerzbowiec ludzki przenosząc się na nowego żywiciela przemieszcza się po ciele szukając partnera do rozrodu. W przypadku, gdy jest to zapłodniona samica zaczyna drążyć kanały, najczęściej w najgrubszych miejscach warstwy rogowej naskórka, zazwyczaj na podeszwach stóp i dłoni. Pasożyt często umiejscawia się także na palcach rąk, fałdach i zgięciach skóry, w okolicach pępka i brodawek sutkowych u kobiet, u mężczyzn natomiast zajmuje okolice narządów płciowych i pośladków. Każdego dnia samica składa około 2 jaj, a proces ten trwa przez mniej więcej dwa miesiące. Nowe larwy wykluwają się po kilku tygodniach od złożenia jaj, natomiast dojrzałość osiągają już po kolejnych trzech tygodniach.

Głównym objawem występującym przy świerzbie jest świąd. Pojawia się w okolicy ud po 3-4 tygodniach od zakażenia. Swędzenie skóry wzmaga się często po kąpieli, podczas snu lub zmiany temperatury. Z czasem świąd staje się coraz bardziej uciążliwy i zaczyna obejmować coraz większą powierzchnię ciała z wyjątkiem skóry twarzy. Podczas ciężkiego przebiegu choroby może wystąpić hiperkeratoza, czyli znaczne zgrubienie rogowej warstwy naskórka związane z jej nadmiernym rogowaceniem się.

Według najnowszych badań Amerykańskiej Akademii Dermatologii świerzb jest coraz powszechniejszą chorobą szerzącą się u osób w wieku podeszłym, mieszkających w domach opieki czy ośrodkach opiekuńczych. Pasożyt ma tam dobre warunki do przenoszenia się na kolejne osoby. A w miejscach takich świerzb często jest wykrywany z opóźnieniem, gdyż myli się go ze świądem starczym. Czyli swędzeniem skóry spowodowanym przez zmiany degeneracyjne zachodzące w skórze z upływającymi latami. Mimo, że woda podczas kąpieli zmywa roztocza ze skóry, to świerzb nie jest wskaźnikiem złego poziomu higieny. Szerzy się on bez względu na wiek, płeć czy status społeczny.

Objawy

Zakażenie świerzbowcem objawia się powstaniem zmian skórnych. Są to drobne grudki i pęcherzyki na brzuchu, między łopatkami i na pośladkach. Samice pasożyta drążą pod skórą kanały powszechnie nazywane chodnikami. Natomiast samce, nimfy i larwy drążą płytkie kieszonki lub pozostają na powierzchni skóry i stanowią postać zakaźną. W okolicach powstałych zmian skórnych naskórek staje się obrzęknięty i nieco zgrubiały. Często zmiany te ulegają wtórnym zakażeniom bakteryjnym.

Profilaktyka i zapobieganie

Najlepiej zapobiegać świądowi poprzez:

• Częste mycie rąk i kąpiele,
• Regularne, częste zmienianie bielizny, ubrań i pościeli, odpowiednio częste i właściwe pranie, wietrzenie i prasowanie,
• Przestrzeganie podstawowych zasad higieny osobistej,
• Izolacja osób zakażonych do momentu ich wyzdrowienia,
• Prasowanie osobistej odzieży i bielizny po wewnętrznej stronie.

Leczenie

Powszechnie zalecanymi metodami leczenia są częste kąpiele i zmiany bielizny osobistej oraz pościeli. Bieliznę, pościel czy ręczniki, które były używane podczas choroby trzeba koniecznie wyprać i nie używać ich przez okres dwóch tygodni. Podczas leczenia używa się też specjalnych maści. W wielu przeprowadzonych badaniach najskuteczniejszym okazał się lek zawierający w swoim składzie permetrynę, która jest stosowana w celu chłodzenia i osuszania skóry na całej powierzchni. Maść można nakładać wszędzie gdzie istnieje taka potrzeba, nawet w miejscach wrażliwych takich jak pachwiny, dłonie, pomiędzy palcami rąk i stóp oraz na twardą powierzchnię stóp. Skuteczne okazały się też środki zawierające krotamiton czy lindan, jednak wadą ich okazało się powodowanie wielu skutków ubocznych. Leki takie – insektycydy powinny po nałożeniu pozostać na powierzchni skóry przez czas 8-14 godzin. Następna aplikacja środka możliwa jest dopiero po upływie 1-2 tygodni, w razie gdyby nie zostały zniszczone niektóre jaja i wykluły się z nich nowe larwy.

Powszechnie stosowana w leczeniu permetryna jest syntetyczną formą pyretryny, naturalnego składnika roślinnej substancji zabijającej owady. Uznaje się ją za bezpieczna dla noworodków i kobiet w ciąży. Chociaż często w przypadku noworodków stosuje się 10-procentową maść siarkową i maść z krotamitonem.

Przy leczeniu formy hiperkeratotycznej często stosowana jest doustnie iwermektyna. Lek jest niestety dostępny tylko na receptę. Iwermektyna połączona z lekami przeciwhistaminowymi, kalaminą i lekami zabijającymi roztocza w celu zmniejszenia uciążliwego świądu są skutecznym środkiem do walki z pasożytami.

Skuteczna walka ze świerzbem jest możliwa tylko wtedy gdy wszyscy domownicy, bliscy znajomi i partnerzy seksualni poddadzą się leczeniu.

Świerzb norweski

Jest najgroźniejszą, głównie przez swoją największą zakaźność odmianą świerzbu. Występuje u osób o obniżonej odporności lub upośledzonych umysłowo. Różni się od świerzbu zwykłego tym, że na skórze osoby chorej może występować mniej więcej kilka tysięcy roztoczy, a świąd nie jest jej powszechnym objawem.

Do objawów tej odmiany należą natomiast:

• niekoniecznie występujące kanały w skórze,
• częste występowanie w okolicach paznokci,
• zmiany skórne mogące przypominać łuszczycę lub chorobę Dariera,
• zarówno suche jak i wilgotne strupy znajdujące się na powierzchni całego ciała, bez stwierdzonej wcześniej choroby skórnej,
• świąd występujący wśród osób zdrowych kontaktujących się z chorym.

W celu wykrycia tej postaci świerzbu stosuje się test polegający na obejrzeniu pod mikroskopem złuszczonej skóry. W przypadku osoby chorej można zaobserwować licznie występujące dorosłe roztocza świerzbowca. Osobę taką należy izolować do momentu całkowitego wyeliminowania żywych roztoczy. A jej leczenie polega na stosowaniu, na przykład 5% salicylowej oliwki lub wazeliny, aby zapobiec złuszczaniu się skóry i rozprzestrzenianiu świerzbowca.  Przy tej odmianie leczeniem należy także objąć skórę głowy.

Wątroba – centrum informacji o wątrobie

Objawy

Wśród objawów różyczki możemy wyróżnić: długotrwałe, ale niezbyt silne bóle głowy, katar, odczuwanie podrażnienia w gardle, kaszel, drastyczne zmiany nastroju i sporadycznie pojawiająca się, delikatna biegunka. Takie dolegliwości mogą się utrzymywać przez około 2-3 tygodnie, jednak często są lekceważone gdyż łudząco przypominają zwykłe przeziębienie. Sygnałem świadczącym o zachorowaniu na różyczkę świadczą też powiększone i bolące szyjne węzły chłonne. Temperatura w trakcie trwania choroby zazwyczaj jest podwyższona i może dochodzić nawet do 39 stopni. Najważniejszym objawem świadczącym o różyczce jest wysypka. Na początku choroby pojawiają się małe, czerwone grudki za uszami, na twarzy i po upływie doby schodzą na tułów i kończyny. Występujące na ciele plamki mają tendencję do zlewania się dając z czasem wrażenie czerwonej skóry.

Wysypka zaczyna zanikać samoistnie już po kilku dniach. Natomiast pozostałe objawy, głównie powiększenie węzłów chłonnych mogą występować jeszcze przez kilka kolejnych tygodni. U starszych dzieci i dorosłych, charakterystycznym objawem różyczki są także bóle stawów.

Różyczka zazwyczaj nie powoduje powikłań. Jednak, jeśli już do nich dojdzie, zazwyczaj są to: zapalenie stawów lub mózgu, czasem występuje też plamica różyczkowa oraz krwawienie z dziąseł i nosa wynikające z zaburzenia krzepnięcia krwi. W przypadku wystąpienia tych niepokojących objawów, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Według statystyk bóle i obrzęki stawów występują zaledwie u 1-15% chorych. Natomiast tylko u 1 osoby na 6000 chorych występuje łagodne zapalenie mózgu. Jednak zdarza się też, że różyczka przechodzi bezobjawowo.

Zapobieganie

Choroba u dziecka ma łagodny przebieg, a odporność może być nabywana po zakażeniu naturalnym lub po czynnym uodpornieniu przez szczepienie. Po szczepionce osoba jest uodporniona przez minimum 15 lat. Dzieci szczepi się po osiągnięciu przez nie 13 miesiąca życia, a szczepionkę następnie należy powtórzyć w wieku 13 lat. Niemowlęta do 6 miesiąca życia są chronione przed chorobą dzięki przeciwciałom przekazanym przez matkę, pod warunkiem, że była ona szczepiona lub przebyła chorobę.  Bardzo rzadko zdarza się, żeby dzieci do 7 miesiąca życia chorowały na różyczkę. Aby uniknąć szczepionek, zalecane jest, aby zdrowe, małe dziewczynki miały kontakt z chorymi w celu uzyskania naturalnej odporności.

Jeśli jesteś w ciąży, a nie chorowałaś na różyczkę, najlepszym wyjściem będzie unikanie kontaktu z chorymi. Gdy jednak dopiero planujesz zajście w ciążę, najkorzystniejsza jest szczepionka. Szczepienia nie wolno wykonywać w trakcie trwania ciąży, a po nim najlepiej zaczekać około 3 miesięcy na zajście w ciążę. Jeśli nie pamiętasz czy chorowałaś, warto sprawdzić odporność, przez wykonanie prostego, niedrogiego badania. Po przechorowaniu różyczki, we krwi występują przeciwciała IgG.

Należy pamiętać, ze tylko przechorowanie różyczki daje trwałą odporność.

Leczenie

Nie ma specyficznych leków zwalczających różyczkę. Zazwyczaj w łagodnym przebiegu, po prostu eliminuje się objawy, np. przez zażywanie paracetamolu czy ibuprofenu. Natomiast w przypadku bólu gardła podaje się leki odkażające i uśmierzające ból.

Różyczkę można traktować z lekkim przymrużeniem oka, ale do czasu. Niebezpieczeństwo pojawia się, gdy jesteś rodzicem dziewczynki lub kobietą w ciąży. W pierwszym przypadku jest o tyle łatwiej, że w szkole są obowiązkowe szczepienia, w drugim kobieta niestety musi sama o siebie zadbać. Zachorowanie na różyczkę przez kobietę ciężarną może powodować poważne wady u nienarodzonego jeszcze dziecka. Wirus najniebezpieczniejszy jest w pierwszych 8 tygodniach ciąży, gdy zaczynają powoli kształtować się narządy dziecka. Płód nie posiada jeszcze własnego systemu immunologicznego, wiec zakażona krew matki przenosi wirusa do organizmu dziecka. Uszkodzenia powodowane przez różyczkę dotyczą przeważnie oczu i mogą wywoływać zaćmę lub jaskrę. Poza tym wirus może powodować także głuchotę, upośledzenia umysłowe, wodogłowie, deformacje kości, uszkodzenia serca i wątroby oraz poronienia.  W przypadku zachorowania, ryzyko wystąpienia wad u płodu wynosi około 50% w pierwszym trymestrze ciąży i w miarę upływu czasu spada. Między 12 a 16 tygodniem ciąży wynosi już 25%. A zachorowanie na różyczkę po 16 tygodniu ciąży już nie musi w ogóle powodować wad rozwojowych u dziecka.

Gdy kobieta w ciąży zetknie się z osobą chorą na różyczkę, leczenie jest efektywne tylko w trakcie pierwszych 5 dni od zarażenia. Podaje się wtedy specyficzną gamma-globulinę. Podanie immunoglobuliny nie zawsze prowadzi do wyleczenia, ale może w dużym stopniu osłabić przebieg choroby.

W przypadku zachorowania matki w ciąży, u dziecka może dojść do tak zwanego zespołu różyczki wrodzonej inaczej nazywanego też zespołem Gregga. U kobiet narażonych na infekcję tym wirusem wykonuje się badania krwi w celu wykrycia przeciwciał przeciwko różyczce. Zarażenie się płodu wirusem, można natomiast wykryć badaniami prenatalnymi lub płodowym badaniem krwi. W przypadku otrzymania wyniku pozytywnego, często rozważa się usunięcie ciąży. Według badań tylko 1/3 osób z zespołem Gregga jest zdolna do samodzielnego życia, pozostała część chorych jest uzależniona w jakimś stopniu od opieki medycznej.

Paweł Landzberg
Ospa wietrzna – urok dzieciństwa

Autor: Dr n.med. Anna Pura-Rynasiewicz  

Skóra rąk narażona jest na niekorzystne warunki środowiskowe, a także na częsty kontakt z wodą, mydłem, detergentami i szkodliwymi substancjami chemicznymi. Dlatego też często dochodzi do nadmiernego wysuszenia i uszkodzenia płytki paznokciowej, co prowadzi do powstania łamliwych i kruchych paznokci, a także do częściowego oddzielania płytki. Także stosowanie lakierów, klejów i zmywaczy do paznokci dodatkowo powoduje wysuszenie paznokci. Niedobór żelaza, biotyny i innych witamin z grupy B również powodują osłabienie paznokci i szereg zmian w obrębie płytki.

Spośród chorób skóry najczęstszą przyczyną zmian w obrębie paznokci są zakażenia dermatofitowe. W niektórych chorobach skóry występują charakterystyczne dla nich zmiany paznokciowe, często ułatwiające rozpoznanie lub będące jedynym objawem choroby (np. w liszaju płaskim). Również w wielu chorobach układowych: nadczynności tarczycy, cukrzycy, chorobach układu oddechowego i krążenia, niewydolności nerek, wątroby, w niedoborach pokarmowych i anemii pojawiają się zmiany w obrębie paznokci.

Także stosowanie niektórych leków może powodować zmiany zabarwienia paznokci czy częściowe oddzielanie płytki paznokciowej.

Zmiany obecne w obrębie paznokci możemy podzielić na nieprawidłowości dotyczące macierzy paznokcia, łożyska, samej płytki paznokciowej i oskórka. Zaburzenia mogą dotyczyć kształtu paznokci, może również dochodzić do całkowitej ich utraty.

Tabela I. Podział zmian paznokciowych

Nieprawidłowości macierzy i płytki paznokciowej

Rozszczepienie odcinka dystalnego płytki (onychoschisis) jest typowe dla osób grających na instrumentach strunowych, ale występujące również w przypadku nadmiernego wysuszenia płytki. Leczenie polega przede wszystkim na natłuszczaniu paznokci.

Częściowe oddzielanie płytki paznokciowej (onycholysis) występuje w przypadku nadmiernego wysuszenia płytki, niedoborów żelaza i witamin, ale może być także następstwem urazów, zakażeń grzybiczych i bakteryjnych. Zmiany te występują również w czasie ciąży i są jednym z objawów w różnych chorobach skóry: w łuszczycy, liszaju płaskim, kontaktowym zapaleniu skóry, w erytrodermii, czyli uogólnionym zapaleniu skóry, o różnej etiologii, a także w chorobach układowych: cukrzycy i chorobach tarczycy (Tabela II).

Najczęściej dotyczy osób mających częsty kontakt z wodą, np. gospodyń domowych i osób zmywających naczynia.

Tabela I. Przyczyny oddzielania się płytki paznokciowej

W skrajnych przypadkach oddzielanie płytki paznokciowej prowadzi do całkowitego złuszczenia płytki.

Podłużne wyżłobienia. Pojawiają się one u osób w podeszłym wieku, a także w przypadku niedoboru żelaza, witamin z grupy B, czy nadczynności tarczycy. Towarzyszy im rozszczepienie i kruchość paznokci. W tych przypadkach również stosujemy natłuszczanie paznokci i zalecamy suplementację doustną, głównie biotyną 2,5-5 mg dziennie i innymi witaminami z grupy B.

Poprzeczne linie na paznokciach (onychodystrofia) pojawiają się wskutek urazów, nadmiernego wysuszenia płytki, w zakażeniach bakteryjnych i grzybiczych, niedoborach pokarmowych (niedobór żelaza, witamin A, B6, B7, C), w zatruciach metalami ciężkimi. Podobnie jak onycholiza, występują w wielu chorobach skóry, w łuszczycy, liszaju płaskim, w łysieniu plackowatym, atopowym zapaleniu skóry, wyprysku kontaktowym palców, rybiej łusce, w erytrodermiach, a także chorobach układowych.

Szorstkość paznokci (trachyonychia) jest natomiast końcowym stanem każdego procesu chorobowego z zajęciem macierzy paznokcia. Występuje najczęściej w przebiegu atopowego zapalenia skóry, łuszczycy, łysienia plackowatego i liszaja płaskiego. W leczeniu stosujemy miejscowe glikokortykosteroidy.

Ścieńczenie paznokci występuje u osób starszych, a także w przypadku niedokrwienia, w zaburzeniach neurologicznych i w nadczynności tarczycy. Może być również skutkiem chemioterapii, leczenia retinoidami czy niedoborów pokarmowych.

Pogrubienie paznokci występuje u osób w podeszłym wieku, spowodowane jest najczęściej uciskiem obuwia, a także zaburzeniami krążenia żylnego i związanych z wiekiem zaburzeniami rogowacenia.

Wklęśnięcie płytki paznokcia (koilonychia) może pojawić się w niedoborach żywieniowych (zwłaszcza żelaza), w chorobie Raynaud, zaburzeniach krążenia obwodowego, nadczynności tarczycy, wskutek urazów mechanicznych, przy długotrwałej ekspozycji na wilgoć, detergenty i chemikalia. Leczenie polega na natłuszczaniu paznokci i stosowaniu utwardzaczy.

Zmiany zabarwienia paznokci

Zmiany zabarwienia podpaznokciowe związane są ze zmianami w obrębie łożyska paznokcia.

Białe zabarwienie występuje w hipoalbuminemii lub przewlekłej niewydolności nerek.

Brązowe okrągłe lub owalne ognisko jest znamieniem w obrębie łożyska paznokcia.

Czerwone, sine lub czarne zabarwienie oznacza najczęściej obecność krwiaka podpaznokciowego i jest następstwem gromadzenia się krwi wskutek urazu. Może też oznaczać rozwijającego się czerniaka.

Różowe lub liliowe zabarwienie jest związane z guzem splotowym pod paznokciem.

Zmiana zabarwienia może też dotyczyć samej płytki paznokciowej. Może nastąpić wskutek kontaktu z substancjami zewnętrznymi: nikotyną, cygnoliną, nadmanganianem potasu. Niektóre leki: chlorochina, złoto, penicylamina powodują zmiany zabarwienia płytek paznokciowych.

Brązowe linie w obrębie paznokci oznaczają znamię lub czerniaka.

Białe smugi mogą pojawić się u każdego wskutek niewielkich urazów, a całe białe paznokcie występują w rodzinnej leukonychii.

Zielone zabarwienie związane jest z zakażeniem Pseudomonas aeruginosa, a niebieskie może świadczyć o zakażeniu HIV.

Zmiany paznokci w chorobach skóry

Zakażenia grzybicze mogą dotyczyć skóry, włosów, paznokci i błon śluzowych, ale bardzo często zajęte są wyłącznie paznokcie. Stanowią one aż 20-40% wszystkich chorób paznokci. Najczęściej (w ponad 99%) wywoływane są przez dermatofity T. rubrum i T. menagrophytes, ale chorobę również mogą powodować grzyby drożdżopodobne Candida albicans. Do czynników predysponujących należą zaburzenia krążenia, neuropatie, zaburzenia odporności, cukrzyca. Częściej dochodzi do zajęcia paznokci stóp. Najbardziej typowe objawy zakażenia dermatofitami to oddzielanie łożyska paznokcia, brudnożółte zabarwienie, kruchość, rogowacenie podpaznokciowe.

Zakażenia bakteryjne paznokci (zanokcica) – najczęściej wywoływane są przez Staphylococcus aureus. Proces zapalny obejmuje wały paznokciowe, pojawia się rumień, obrzęk, bolesność, może być obecna wydzielina ropna. W przypadku zakażenia pałeczką ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) płytka paznokciowa przybiera zielone zabarwienie i dochodzi do onycholizy.

W przewlekłym kontaktowym zapaleniu skóry z podrażnienia lub alergicznym dotyczącym skóry dłoni i palców dochodzi do zajęcia płytki paznokciowej. W przypadku uszkodzenia wałów paznokciowych, może dochodzić do rozszczepiania, pogrubienia lub pojawienia się na paznokciu zagłębień.

W łuszczycy zmiany w obrębie paznokci występują u około 30-50% pacjentów. Charakterystycznymi objawami są występujące pod płytką paznokciową grudki łuszczycowe tworzące objaw tzw. plamy olejowej, punkcikowate, naparstkowate wgłębienia płytki, uniesienie wolnego brzegu płytki przez gromadzące się masy rogowe, a także onycholiza. W ciężkich przypadkach zmiany mogą dotyczyć wszystkich paznokci.

W liszaju płaskim zajęcie paznokci jest ważną cechą kliniczną. Czasami są to jedyne zmiany chorobowe. Mogą mieć postać podłużnego pofałdowania, rozszczepienia, nieregularnych plam, hiperkeratozy podpaznokciowej lub zmniejszenia grubości płytki. Czasem dochodzi do zmian dystroficznych w obrębie wszystkich paznokci. Typowym objawem jest brak paznokcia i ściągnięcie łożyska.

W łysieniu plackowatym obserwujemy punkcikowate zagłębienia płytki, podłużne, wypukłe prążki, a najczęściej trachyonychię (szorstkość powierzchni) wszystkich paznokci, która występuje u około 12% dzieci z łysieniem, zwłaszcza całkowitym lub uogólnionym. Może wystąpić również bielactwo paznokci, złuszczanie płytek paznokciowych, szorstkość paznokci i oddzielanie płytek paznokciowych.

Zmiany paznokci w chorobach narządów wewnętrznych

W przebiegu chorób płuc lub chorób układu krążenia najczęściej obserwujemy tzw. palce pałeczkowate, czyli buławkowate rozszerzenia opuszek palców z jednoczesnym zakrzywieniem płytki paznokciowej przybierającej kształt szkiełka od zegarka. Przewlekłej chorobie płuc często towarzyszy zespół żółtych paznokci charakteryzujący się pogrubieniem i zażółceniem wszystkich paznokci.

U pacjentów z niewydolnością nerek stwierdza się białawe zabarwienia bliższej części paznokcia, podczas gdy część dystalna ma zabarwienie czerwono-brązowe (paznokcie Lindsaya, czyli half and half – czyli pół na pół).

W marskości wątroby i hipoalbuminemii występują tzw. paznokcie Terry’ego, polegające na kredowobiałym zabarwieniu części bliższej, przez co lunula staje się niewidoczna, a część dalsza ma normalne zabarwienie.

W chorobie Raynauda, podobnie jak w innych chorobach z niedokrwieniem palców mogą występować różne zmiany płytki paznokciowej; ścieczenia, wklęśnięcia, kruchość i inne.

W zespołach złego wchłaniania i niedoborach pokarmowych mogą pojawiać się poprzeczne karby i naprzemienne barwne smugi.

Leczenie

Generalnie leczenie zmian paznokciowych jest bardzo trudne ze względu na słabą przenikalność leków miejscowych przez płytkę i z powodu powolnej penetracji leków stosowanych doustnie.

Leczenie miejscowe polega przede wszystkim na zapobieganiu nadmiernemu rogowaceniu paznokci przez stosowanie preparatów zawierających mocznik, α- i β-hydroksykwasy i kwas salicylowy oraz natłuszczaniu paznokci preparatami z lanoliną, parafiną, gliceryną i witaminami A i E.³ Na rynku dostępne są również różne odżywki i produkty wygładzające i utwardzające płytkę paznokciową.

Leczenie ogólne polega przede wszystkim na leczeniu choroby podstawowej. W przypadku zmian ograniczonych do samych paznokci ważne jest stosowanie leków poprawiających krążenie, czyli rozszerzających drobne naczynia i tym samym zapewniających lepszą penetrację leku do płytki. Z reguły poprawę daje suplementacja doustna preparatami zawierającymi krzem, żelazo, cynk, wapń, witaminy B, C, A, E i D, a także aminokwasy budujące keratynę: metioninę i cysteinę.¹ Ważnym suplementem wydaje się biotyna, stosowana również w chorobach skóry, takich jak łojotokowe zapalenie skóry, czy choroby włosów. W jednym z badań u pacjentów z kruchością płytek paznokciowych o nieznanej etiologii wykazano pogrubienie płytki o 25 % po stosowaniu biotyny w dawce 2,5 mg dziennie przez 6-15 miesięcy.²

Leczenie paznokci w chorobach skóry zależy od choroby podstawowej. W przypadku grzybicy konieczne jest stosowanie leków przeciwgrzybiczych zewnętrznych, jeśli doszło do zajęcia pojedynczych paznokci lub ogólnych (itrakonazol, terbinafina, flukonazol), jeżeli doszło do zajęcia wielu paznokci.

W chorobach zapalnych, takich jak atopowe zapalenie skóry, liszaj płaski, łuszczyca, stosujemy miejscowe glikokortykoidy, a przypadku nasilonej dystrofii pojedynczych paznokci również iniekcje miejscowe z triamcynolonu. Dodatkowo pomocne są miejscowe preparaty zmiękczające zawierające mocznik i kwas salicylowy, a w łuszczycy i liszaju płaskim również zewnętrzne i ogólne retinoidy.

Piśmiennictwo

1. Cashaman M.W. i wsp. Nutrition and nail disease. Cinics in dermatology 2010;28:420-425
2. Hochman I.G. i wsp. Brittle nasil: response to daily biotyn supplementation. Cutis 1993;51:303-5.
3. Piraccini B.M. i wsp. Treatment of nail disorders. Therapy 2004;1:159-167

Biotyna jest witaminą niezbędną dla wielu procesów zachodzących w organizmie. Uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny (prawidłowe krzepnięcie krwi), jest niezbędna do prawidłowego wchłaniania witaminy C, wpływa na prawidłowe funkcjonowanie systemu nerwowego oraz gruczołu tarczowego. Ponadto wpływa bardzo dobrze na skórę – zmniejsza łojotok, pobudza wzrost włosów i paznokci. Korzystny wpływ na skórę i jej przydatki zawdzięcza zawartości siarki – pierwiastka, który jest składnikiem aminokwasów; metioniny i cysteiny wchodzących w skład keratyny, białka budującego włosy i paznokcie. Biotyna jest składnikiem wielu produktów, ale w niewielkich ilościach. Najwięcej biotyny zawierają: wątroba, drożdże, żółtko jaj oraz warzywa – soja, kalafior, soczewica. Jednak znaczną część zapotrzebowania na biotynę pokrywa synteza tej witaminy przez bakterie jelitowe, dlatego jej niedobór nie jest spowodowany niedostateczną podażą, ale defektami w zakresie jej wykorzystania (niedostateczne wchłanianie z jelita, zmniejszona produkcja). Niedobór witaminy H u ludzi powoduje liczne objawy niepożądane. Jednym z pierwszych objawów niedoboru witaminy H jest przetłuszczanie się włosów. Dzieje się tak, ponieważ witamina ta hamuje aktywność gruczołów łojowych. Następnymi objawami są nadmierne wypadanie i przerzedzenie włosów, zahamowanie ich wzrostu oraz zwiększona łamliwość paznokci, łuszczenie się i stany zapalne skóry twarzy. Do rzadkich objawów należą zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego, osłabienie, depresja, apatia, wzmożona senność, stany lękowe, halucynacje, bóle mięśniowe o niewyjaśnionym pochodzeniu, rozdrażnienie oraz cierpnięcie dłoni i stóp. Zwiększone zapotrzebowanie na biotynę obserwuje się u kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne oraz u osób karmionych sztucznie oraz parenteralnie. Suplementacja biotyny jest także niezwykle ważna dla osób stosujących długotrwałe kuracje antybiotykowe. Oksytetracyklina i sulfonamidy to antybiotyki, które szczególnie hamują wzrost bakterii produkujących biotynę. Niedobory witaminy H występują ponadto u osób spożywających duże ilości surowych jaj, poddawanych długotrwałej hemodializie oraz leczonych lekami przeciwdrgawkowymi. Główne wskazania do suplementacji biotyny to zwiększone wypadanie włosów u kobiet i mężczyzn w dawce 5mg/d przez 3 do 6 miesięcy, wzmocnienie paznokci (zmniejszenie łamliwości) 2,5 – 5mg/d przez 6 miesięcy, łojotokowe zapalenie skóry 5mg/d przez 30 dni. Jedynym, praktycznie dostępnym na rynku polskim, preparatem uzupełniającym niedobory biotyny jest lek produkowany przez Firmę Polfa Warszawa S.A. – Biotebal w dawkach 2,5 i 5 mg.

Dr n. med. Marcin Zakrzewski
Specjalista dermatolog

Zwiększoną zachorowalność na wiatrówkę zauważono w okresach wiosenno-zimowych, a jej epidemie występują mnie więcej co 3-4 lata. Ospa wietrzna najczęściej występuje w żłobkach i przedszkolach, gdzie ma możliwość do bardzo szybkiego rozprzestrzeniania się.

Jak dochodzi do zarażenia?

Wirus ospy może znajdować się w powietrzu, do zakażenia dochodzi drogą kropelkową i przez kontakt bezpośredni z osobą chorą. Osoba z ospą zaraża już na dwie doby przed pojawieniem się charakterystycznej dla wiatrówki wysypki, a proces ten trwa do momentu zniknięcia krostek. Zazwyczaj chory zaraża przez tydzień po pojawieniu się pierwszych oznak ospy.

Zarażenie się wiatrówką może nastąpić też po kontakcie z osobą chorą na półpasiec. Chorobę tą wywołuje ten sam wirus.

Charakterystyczne dla półpaśca są zmiany skórne w postaci pęcherzyków występujące na górnej części twarzy, klatce piersiowej i tułowiu. Umiejscawiają się one po jednej stronie ciała i nie przekraczają linii środkowej dzielącej twarz czy tułów na dwie połowy. Półpasiec atakuje zazwyczaj osoby, które chorowały już na ospę.

Objawy ospy wietrznej

Głównymi objawami ospy wietrznej są:

• gorączka sięgająca nawet 40°C,
• ogólne osłabienie organizmu,
• złe samopoczucie,
• bóle głowy.

Kolejnym objawem jest pojawienie się zmian skórnych. Na początku można zauważyć małe, czerwone plamki zmieniające się z czasem w grudki. Grudki te przekształcają się później w pęcherzyki wypełnione płynem, co  następnie tworzy krostki, które zasychają i tworzą strupki.

Często pojawiającej się wysypce towarzyszy bardzo mocne swędzenie skóry.

Powikłania

Niestety ospa wietrzna nie zawsze ma łagodny przebieg. Zdarza się, że jej następstwem są wirusowe zapalenia płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wtórne zakażenia bakteryjne skóry (głównie spowodowane paciorkowcem ropnym i gronkowcem złocistym).

Ciężki przebieg tej choroby może przebiegać szczególnie u noworodków, niemowląt, młodzieży i osób dorosłych oraz u kobiet w ciąży. Narażone są też wszystkie osoby mające obniżoną odporność.

Ospa wietrzna w ciąży

Wiatrówka jest bardzo niebezpieczna dla kobiet w ciąży i nienarodzonych jeszcze dzieci, szczególnie wtedy gdy zachorowanie nastąpi w pierwszym trymestrze ciąży lub pięć dni przed i dwa po porodzie.

Zakażenie na początku ciąży może doprowadzić u dziecka do zespołu ospy wrodzonej. Może on się objawiać  bliznami na skórze, deformacjami kończyn, wadami ośrodkowego układu nerwowego i zaburzeniami wzroku. Noworodki, których matki miały ospę zaraz przed ich urodzeniem są dodatkowo narażone na przechorowanie ospy o bardzo ciężkim przebiegu.

Jak zapobiegać ospie?

Najlepszą metodą, aby uchronić się przed wystąpieniem ospy czy półpaśca są szczepienia ochronne.

Szczepienie polega na podaniu jednej dawki dzieciom w wieku od 9 miesiąca do 12 roku życia lub podanie dwóch dawek w odstępie 4-8 tygodniu u dzieci powyżej 13 roku życia.

U osób zdrowych, które nie chorowały na ospę a miały kontakt z osobą zarażoną, możliwe jest podanie szczepionki do 72 godzin po kontakcie, aby uchronić przed ciężkim przebiegiem choroby.

W stosunku do osób znajdujących się w tak zwanej grupie ryzyka po kontakcie z osobą chorą na ospę nie może zostać podana szczepionka. Do grupy ryzyka należą dzieci chore na białaczkę lub mające chłoniaki po kontakcie z chorym, osoby z zaburzeniami odporności, czyli także zarażeni wirusem HIV, kobiety w ciąży i noworodki, których matki zachorowały na ospę 5 dni przed lub 2 dni po porodzie oraz osoby poddawane leczeniu immunosupresyjnemu. W takich wypadkach zalecane jest uodparnianie bierne. Polega ono na  stosowaniu hiperimmunizowanej immunoglobuliny. Immunoglobulinę podaje się do 96 godzin po kontakcie z chorym, a jej działanie utrzymuje się przez około 3 tygodnie od podania.

Leczenie

Zazwyczaj polega na łagodzeniu objawów. W tym czasie należy bezwzględnie pozostać w łóżku i często zmieniać przepocone ubrania oraz stosować specjalne kąpiele mające właściwości odkażające. Pojawiające się pęcherzyki powinno się smarować odpowiednimi, dostępnymi w aptekach środkami. Poza tym trzeba stosować leki zmniejszające gorączkę – rodzice muszą pamiętać, że dzieciom do 12 roku życia nie wolno podawać kwasu acetylosalicylowego, zawierają go środki takie jak aspiryna czy polopiryna.

Na uporczywe swędzenie skóry podczas ospy dobre są dostępne bez recepty w aptekach pasty mające działanie przeciwświądowe, wysuszające i znieczulające.

Powikłania przy tej chorobie są niezwykle rzadkie, jednak może mieć ona przykre konsekwencje. Swędząca wysypka bardzo uprzykrza życie, a dzieci często mocno drapią powstałe pęcherzyki. Przez brudne ręce, może dojść do zakażenia bakteryjnego powstałych ranek i zapalenia skóry. Wtedy konieczny jest kontakt z lekarzem i  stosowanie antybiotyków.

Również należy zgłosić się do lekarza w przypadku pojawienia się wysypki na gałce ocznej, grozi to jej uszkodzeniem i upośledzeniem wzroku.

Co robic gdy dziecko ma ospę?

Kilka rad, gdy dziecko ma ospę:

• przytnij dziecku paznokcie na bardzo krótko, aby uniknąć rozdrapywania krostek i powstawania blizn,
• w przypadku bardzo małego dziecka można mu założyć rękawiczki,
• w celu złagodzenia świądu, wysypkę należy przemywać letnią wodą,
• gdy pęcherzyki pojawią się w jamie ustnej korzystne jest przepłukiwanie rozcieńczonym roztworem wody utlenionej (łyżeczka wody utlenionej na pół szklanki przegotowanej wody),
• ubieraj dziecko w odzież nie przylegającą do ciała w celu uniknięcia podrażniania zmian skórnych,
• często zmieniaj pościel, w której śpi dziecko, zapobiegnie to zakażeniom bakteryjnym skóry.

Gdy zmiany pojawią się w jamie ustnej dziecko może nie mieć apetytu. Wtedy należy zadbać o to, aby jego pokarmy miały postać płynną, mogą być rozdrobnione, zmiksowane i nie powinny zawierać ostrzejszych przypraw. Trzeba unikać potraw i napojów kwaśnych, gdyż mogą dodatkowo podrażniać.

Paweł Landzberg
Ospa – urok dzieciństwa

Można wyróżnić kilka odmian łupieżu. Skóry głowy dotyczą odmiany: zwykła i tłusta inaczej nazywana łojotokową. Objawy tej pierwszej polegają na drobnopłatowym złuszczaniu się naskórka. Nie działa negatywnie na strukturę włosów. Pojawia się zazwyczaj u osób młodych, przed 20 rokiem życia. W późniejszym wieku może przekształcić się w łupież tłusty. Odmiana łojotokowa charakteryzuje się tłustymi, żółtymi łuskami, które są skłonne do  nawarstwiania się i mogą tworzyć strupy. Tej przypadłości może towarzyszyć świąd i łojotok.

Pozostałe odmiany dotyczą innych obszarów skóry. Łupież różowy – występuje na tułowiu i kończynach, a objawia się powstawaniem różowych, zazwyczaj samoistnie ustępujących plam.

Łupież pstry- może pojawić się na klatce piersiowej, kończynach górnych lub karku. Objawia się występowaniem małych rozprzestrzeniających się plamek o różowej lub brunatnej barwie.

Łupież biały natomiast występuje zazwyczaj na skórze twarzy lub kończyn. Pojawia się pod postacią białych plamek u dzieci i młodzieży.

Łupież rumieniowy – dotyka głównie mężczyzn. Przy tej odmianie pojawiają się ciemnoczerwone lub brunatne plamy na udach i w okolicy moszny. Choroba zazwyczaj przebiega w łagodny sposób, a skutkiem jest tylko delikatne złuszczanie się naskórka.

Przyczyny powstawania

Wbrew pozorom przyczyna powstawania łupieżu nie leży głównie w braku higieny osobistej. Chociaż może być czynnikiem sprawczym w przypadku zupełnego zaniedbania włosów.

Częstą przyczyną powstawania łupieżu jest podrażnienie skóry spowodowane przez używanie nieodpowiednich szamponów, odżywek, lakierów, farb do włosów czy żeli. Zdarza się, że podrażnienie takie może być spowodowane już samą wodą, na przykład w sytuacjach, gdy zawiera zbyt dużą ilość chloru.

Zdarza się również, że łupież pojawia się gdy organizm jest przeciążony. Przyczyną mogą być tutaj niekontrolowane choroby grzybicze.

Poza tym istnieje wiele czynników sprzyjających powstawaniu łupieżu. Są to między innymi: zaburzenia hormonalne, osłabienie organizmu, brak higieny osobistej, stres, niska temperatura i wysoka wilgotność powietrza, alergie.

Wiele schorzeń jest mylonych z łupieżem. Należą do nich:

• łuszczyca – zazwyczaj występuje na dużych fragmentach skóry, jednak zdarzają się przypadki, że zajmuje tylko owłosioną skórę głowy i wtedy może być mylona z łupieżem,
• grzybica skóry owłosionej – może przypominać łupież tłusty. Jednak w przypadku grzybicy zmiany chorobowe zajmują także włosy,
• Pseudotinea amiantacea – choroba powoduje zaburzenia rogowacenia naskórka. Jednak nie prowadzi do wypadania włosów. Powstające łuski nie dają odczynu zapalnego.

Domowe sposoby leczenia

W najpospolitszych odmianach łupieżu istnieje możliwość pokonania schorzenia szamponami przeciwłupieżowymi. Jednak jeśli masz opory przed pójściem do lekarza, warto chociaż zapytać farmaceutę o radę.

Aby pozbyć się łupieżu zwykłego należy najpierw usunąć nadmiar łusek zgromadzonych na skórze. Zrobić to można za pomocą oliwki salicylowej, dostępnej w aptece pod nazwą Salicylol. Sposób użycia jest bardzo prosty, po lekkim podgrzaniu preparatu wystarczy go po prostu wsmarować w skórę głowy. Po całym zabiegu najlepiej jest owinąć głowę folią, a następnie ręcznikiem. Kolejnym krokiem jest umycie głowy jednak dopiero po około 3 godzinach od nałożenia preparatu.

Zdarza się, że już użycie samego środka złuszczającego jest wystarczające do pozbycia się łupieżu. Jednak często nie jest zupełnie skuteczne, wtedy konieczne jest przyjmowanie preparatów sterydowych  przez krótki okres czasu (zazwyczaj tydzień lub dwa).

W przypadku łupieżu tłustego należy usunąć łuski tak, jak przy łupieżu zwykłym. Niestety w tym przypadku jest to dużo trudniejsze i może wymagać kilkudniowego złuszczania. Po tym zabiegu powinno się zastosować preparat przeciwgrzybiczy. Odmiana tłusta jest trudna do usunięcia, konieczne może być także zastosowanie preparatów sterydowych. Dobre wyniki uzyskuje się także przy stosowaniu szamponów dziegciowych. Są one rzadko stosowane przez swój przykry zapach. Jednak po dokładnym spłukaniu tego preparatu jest on prawie niewyczuwalny. Należy pamiętać, że łupież jest chorobą i czasami nie warto stosować leczenia na własną rękę.

Kiedy wybrać się do lekarza?

Najlepiej byłoby pójść do lekarza od razu jak pojawi się problem. Jednak większość ludzi ma przed tym opory. Bezwzględnie należy spotkać się ze specjalistą, gdy domowe leczenie nie daje pożądanych skutków, łupież jest uporczywy, wraca regularnie lub już na samym początku zauważalne są bardzo ciężkie objawy. Wtedy lekarz musi po prostu obejrzeć zmienione chorobowo miejsca.

Jak wybrać odpowiedni szampon?

Należy pamiętać, że leczenie za pomocą szamponów przeciwłupieżowych efektywne jest tylko w przypadku, gdy łupież nie jest zbyt rozległy. Dobre szampony przeciwłupieżowe można dostać w większości aptek i drogerii. Odpowiednie preparaty powinny zawierać w swoim składzie siarkę, cynk, kwas salicylowy, selen i smołę pogazową. Zarówno cena jak i marka nie są tak ważna jak zawartość tych składników. Dostępne preparaty nie tylko pomagają pozbyć się łupieżu, ale także zapobiegają nawrotom.

W wyborze odpowiedniego szamponu nie sugeruj się reklamami, zapachem czy kolorem. Ładna woń i barwa często są wynikiem wielu substancji chemicznych, które raczej szkodzą w przypadku chorobowo zmienionej skóry głowy niż pomagają.

Leczenie

W przypadku cięższych postaci łupieżu, zwykłe, powszechnie dostępne szampony już nie pomagają. Wtedy konieczny jest kontakt ze specjalistą. W bardzo uporczywych odmianach łupieżu stosuje się leki przeciwgrzybicze i środki zawierające między innymi: siarczek kadmu, siarkę, kwas salicylowy, siarczek selenu.

Uzupełnieniem leczenia specjalistycznymi preparatami jest także odpowiednia dieta. Musi być przede wszystkim bogata w witaminy z grupy B, które występują obficie przede wszystkim w drożdżach piekarskich, kiełkach pszenicy, jajach kurzych czy kapuście.

Paweł Landzberg
Łuszczyca – z nią można normalnie żyć

Rozróżnia się trzy typy liszajca:

• Zapalenie mieszków włosowych – określane jest mianem gronkowcowego liszajca mieszków włosowych. Zmianą pojawiającą się przy tym typie liszajca jest pęcherzyk o żółtej barwie. Charakteryzuje się występowaniem twardej, napiętej pokrywy, którą przebija włos. Widoczny jest odczyn zapalny, który obejmuje sąsiednie tkanki. Gronkowcowy liszajec mieszków włosowych najczęściej umiejscawia się na twarzy, tułowiu i kończynach. Zmiany skórne tworzą się bardzo szybko, a ich cofanie się zajmuje kilka dni.
• Liszajec pęcherzykowy – charakteryzuje się szybkim powstawaniem małych i dużych pęcherzyków o zwiotczałej pokrywie, w tym przypadku nie pojawia się powiększenie węzłów chłonnych.
• Niesztowica – dotyka zazwyczaj osoby o niskim statusie społecznym, zazwyczaj bezdomnych i narkomanów. Jest efektem niedostatecznej higieny osobistej. Objawia się powstaniem zmian pęcherzykowo-ropnych, które z czasem przekształcają się w owrzodzenie. Udział w powstaniu i rozwoju choroby mają zarówno gronkowce jak i paciorkowce. Zmiany skórne najczęściej są umiejscowione na kończynach dolnych, pośladkach i tułowiu. Choroba trwa do kilku tygodni, jednak nieleczona może się znacznie przedłużyć. Czasami zmiany ustępują samoistnie z pozostawieniem blizn o przebarwionym obwodzie.

Wtórne zliszajowacenie jest odmianą liszajca zakaźnego. Charakteryzuje się nałożeniem mieszanego zakażenia gronkowcowo-paciorkowcowego, na przykład ze świądową chorobą skóry. Choroba ta może pojawić się na owłosionej skórze głowy, co zazwyczaj jest objawem wszawicy głowowej. Jeśli mimo wystąpienia przykrych objawów schorzenie zostanie zaniedbane, powstające strupy zlepiają włosy w twardą masę i tworzą kołtuny. Niestety w takim przypadku, jedynym ratunkiem jest obcięcie włosów.

Objawy

Na początku choroby pojawia się wykwit przypominający krostę umiejscowioną na wyglądającej zdrowo skórze lub lekko zaczerwienionej. Wierzch krostki czy pęcherzyka szybko wiotczeje i z łatwością pęka. Zawartość pękniętej zmiany skórnej zasycha tworząc miękkie strupy o miodowej barwie. Zmiany skórne bardzo szybko się rozprzestrzeniają i zajmują coraz większą powierzchnię. Zdarza się, że zakażenie sięga głębszych warstw skóry i wtedy pod strupem tworzy się owrzodzenie, natomiast wykwit może zamienić się w bliznę. Zmiany najczęściej pojawiają się na skórze twarzy, jednak mogą zająć dowolną część ciała.

Liszajec zakaźny nie daje zwykłych objawów, takich jak ból, swędzenie czy pieczenie. Rzadko się zdarza, że zmiany skórne powodują delikatny świąd oraz powiększenie sąsiadujących węzłów chłonnych, czasami może pojawić się także podwyższona temperatura.

Sposób zakażenia

Do zakażenia dochodzi zazwyczaj przez kontakt bezpośredni z chorą osobą lub przez kontakt z osobistymi przedmiotami chorego, na przykład z ręcznikami, bielizną czy odzieżą. W większości przypadków objawy choroby zanikają same po kilku tygodniach i nie pozostawiają po sobie śladu. Jednak liszajec jest chorobą niezwykle zakaźną w czasie występowania jej objawów, dlatego konieczna jest wtedy konsultacja z lekarzem dermatologiem. Liszajec zakaźny jest podobny w objawach do grzybicy pęcherzykowej, opryszczki i innych chorób objawiających się występowaniem pęcherzy i z tego powodu konieczne jest różnicowanie.

Wystąpieniu choroby sprzyja niedostateczna higiena osobista, zły ogólny stan zdrowia i epidemie. Poza tym istnieją czynniki ułatwiające rozwój liszajca zakaźnego, są to na przykład: ciepłe i wilgotne środowiska, klimat tropikalny i subtropikalny, uszkodzenia na skórze i ugryzienia przez owady.

Przyczyny zachorowań

Do najważniejszych schorzeń, przy przebiegu których może dojść do rozwoju liszajca zakaźnego należą:

• niewydolność tarczycy,
• niewydolność nerek,
• zaniedbana cukrzyca,
• przyjmowanie leków zaburzających pracę układu immunologicznego,
• infekcje dotyczące, np. układu oddechowego mogące się szerzyć przez tak zwaną ciągłość ,
• schorzenia przewodu pokarmowego,
• zaburzenia pokarmowe, alkoholizm i narkomania,
• choroby dotyczące układu immunologicznego.

Leczenie

Czas trwania choroby jest zależny od sposobu zastosowanej terapii. W przypadku wczesnego rozpoczęcia leczenia, zmiany skórne można wyeliminować w ciągu kilkunastu dni. Natomiast nieleczony liszajec zakaźny może powodować objawy nawet do kilku tygodni. Sam proces leczenia często poprzedzany jest badaniem bakteriologicznym w celu odpowiedniego rozpoznania choroby i bakterii, która ją wywołuje. Niewielkie zmiany na skórze leczy się przez zastosowanie emulsji, kremu, aerozolu lub maści antybiotykowych i odkażających.  Jeśli natomiast na skórze występują rozległe zmiany konieczne jest przeprowadzenie leczenia ogólnego przez zastosowanie leków doustnych. Należy również pamiętać o mechanicznym usuwaniu nawarstwiających się strupów i o stosowaniu odkażających okładów doskonale wspomagających terapię lekami. Warto także nawilżać skórę, na której znajdują się zmiany skórne, zwłaszcza wtedy, gdy środek odkażający zawiera w swoim składzie alkohol.

Zapobieganie

Aby nie dopuścić do rozwoju choroby, należy przestrzegać kilku prostych zasad, takich jak:

• częste i dokładne mycie rąk,
• częste kąpiele,
• systematyczna zmiana ubrań i bielizny,
• unikanie wilgotnych i gorących pomieszczeń,
• mycie 3 razy dziennie zainfekowanych miejsc na skórze wodą i mydłem przed aplikacją leku,
• używanie tylko własnego czystego ręcznika,
• należy powstrzymać się przed rozdrapywaniem zmian skórnych, gdyż powoduje to rozprzestrzenianie się infekcji na fragmenty zdrowej skóry.

Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się liszajca zakaźnego, chore osoby powinny pozostać w domu oraz korzystać z innych przyborów toaletowych i naczyń niż pozostali domownicy.

Paweł Landzberg
Łuszczyca – z nią można normalnie żyć