Zmiany pojawiające się na paznokciach mogą być związane z chorobą płytki i wału paznokciowego, sygnałem niedoborów makroelementów i witamin, a także jednym z elementów choroby skóry lub też objawem wskazującym na chorobę układową.

Autor: Dr n.med. Anna Pura-Rynasiewicz  

Choroby paznokci

Choroby paznokci

Skóra rąk narażona jest na niekorzystne warunki środowiskowe, a także na częsty kontakt z wodą, mydłem, detergentami i szkodliwymi substancjami chemicznymi. Dlatego też często dochodzi do nadmiernego wysuszenia i uszkodzenia płytki paznokciowej, co prowadzi do powstania łamliwych i kruchych paznokci, a także do częściowego oddzielania płytki. Także stosowanie lakierów, klejów i zmywaczy do paznokci dodatkowo powoduje wysuszenie paznokci. Niedobór żelaza, biotyny i innych witamin z grupy B również powodują osłabienie paznokci i szereg zmian w obrębie płytki.

Spośród chorób skóry najczęstszą przyczyną zmian w obrębie paznokci są zakażenia dermatofitowe. W niektórych chorobach skóry występują charakterystyczne dla nich zmiany paznokciowe, często ułatwiające rozpoznanie lub będące jedynym objawem choroby (np. w liszaju płaskim). Również w wielu chorobach układowych: nadczynności tarczycy, cukrzycy, chorobach układu oddechowego i krążenia, niewydolności nerek, wątroby, w niedoborach pokarmowych i anemii pojawiają się zmiany w obrębie paznokci.

Także stosowanie niektórych leków może powodować zmiany zabarwienia paznokci czy częściowe oddzielanie płytki paznokciowej.

Zmiany obecne w obrębie paznokci możemy podzielić na nieprawidłowości dotyczące macierzy paznokcia, łożyska, samej płytki paznokciowej i oskórka. Zaburzenia mogą dotyczyć kształtu paznokci, może również dochodzić do całkowitej ich utraty.

 

 

Tabela I. Podział zmian paznokciowych

 

 

Nieprawidłowości macierzy paznokcia

Naparstkowate wgłębienia Łuszczyca, wyprysk, łysienie plackowate
Bruzdy poprzeczne Wyprysk, linie Beau
Bruzdy podłużne Liszaj płaski, choroba Dariera, nawykowe uszkodzenie
Trachyonychia Łysienie plackowate, liszaj płaski
Nieprawidłowości łożyska paznokcia Zmiany zabarwienia pod paznokciem Białe, pomarańczowo-brązowe, brązowe, czerwone, sine, czarne, różowe
 

 

 

 

 

 

 

 

Nieprawidłowości płytki paznokciowej

Zmiany zabarwienia Zabarwienie przez czynniki zewnętrzne, leki
Brązowe linie w obrębie paznokcia
Białe smugi, plamki, całe paznokcie białe
Zielone, niebieskie, żółte
Pogrubienie płytki paznokciowej Grzybica paznokci
Przewlekły uraz
Podeszły wiek
Ścieńczenie płytki paznokciowej Niedokrwienie, choroby neurologiczne, nadczynność tarczycy, niedożywienie
Rozwarstwienie płytki paznokciowej Rozwarstwienie blaszkowate w dystalnej części płytki – częste moczenie, detergenty
Rozwarstwienie podłużne – choroba Dariera
Onychoschisis Uraz, wysuszenie płytki
Onycholiza Przyczyny – p. Tabela II
Rogowacenie podpaznokciowe Łuszczyca
Nieprawidłowości oskórka Paronychia ostra (zanokcica) Zakażenie Staphylococcus aureus
Paronychia przewlekła Zakażenie Candida albicans
Nieprawidłowości kształtu paznokci Nadmiernie wypukłe Paznokcie zegarkowate
Łyżeczkowane wgłębienia paznokci (koilonychia) Niedobory żelaza, zaburzenia krążenia, urazy
Paznokcie w kształcie klina Pachyonychia congenita
Wrastające paznokcie
Utrata paznokci Bez bliznowacenia (przejściowa) Uraz, linie Beau po przebytej ciężkiej chorobie
Z bliznowaceniem (trwała) Liszaj płaski

 

 

Nieprawidłowości macierzy i płytki paznokciowej

 

Rozszczepienie odcinka dystalnego płytki (onychoschisis) jest typowe dla osób grających na instrumentach strunowych, ale występujące również w przypadku nadmiernego wysuszenia płytki. Leczenie polega przede wszystkim na natłuszczaniu paznokci.

 

Częściowe oddzielanie płytki paznokciowej (onycholysis) występuje w przypadku nadmiernego wysuszenia płytki, niedoborów żelaza i witamin, ale może być także następstwem urazów, zakażeń grzybiczych i bakteryjnych. Zmiany te występują również w czasie ciąży i są jednym z objawów w różnych chorobach skóry: w łuszczycy, liszaju płaskim, kontaktowym zapaleniu skóry, w erytrodermii, czyli uogólnionym zapaleniu skóry, o różnej etiologii, a także w chorobach układowych: cukrzycy i chorobach tarczycy (Tabela II).

Najczęściej dotyczy osób mających częsty kontakt z wodą, np. gospodyń domowych i osób zmywających naczynia.

 

Tabela I. Przyczyny oddzielania się płytki paznokciowej

Urazy
Nadmierne stosowanie lakierów do paznokci, zmywaczy
Maceracja
ZakażeniaGrzybiczeBakteryjne
Choroby skóryŁuszczycaLiszaj płaski

Atopowe zapalenie skóry

Kontaktowe zapalenie skóry

Pachyonychia congenita

Rybia łuska

Choroby układoweCiężkie zakażenia uogólnioneCukrzyca

Choroby tarczycy

Ciąża
Porfirie
Niedobór żelaza i/lub witamin
Leki
Guzy łożyska paznokciaBrodawkaRak płaskonabłonkowy
Idiopatyczne

 

W skrajnych przypadkach oddzielanie płytki paznokciowej prowadzi do całkowitego złuszczenia płytki.

 

Podłużne wyżłobienia. Pojawiają się one u osób w podeszłym wieku, a także w przypadku niedoboru żelaza, witamin z grupy B, czy nadczynności tarczycy. Towarzyszy im rozszczepienie i kruchość paznokci. W tych przypadkach również stosujemy natłuszczanie paznokci i zalecamy suplementację doustną, głównie biotyną 2,5-5 mg dziennie i innymi witaminami z grupy B.

 

Poprzeczne linie na paznokciach (onychodystrofia) pojawiają się wskutek urazów, nadmiernego wysuszenia płytki, w zakażeniach bakteryjnych i grzybiczych, niedoborach pokarmowych (niedobór żelaza, witamin A, B6, B7, C), w zatruciach metalami ciężkimi. Podobnie jak onycholiza, występują w wielu chorobach skóry, w łuszczycy, liszaju płaskim, w łysieniu plackowatym, atopowym zapaleniu skóry, wyprysku kontaktowym palców, rybiej łusce, w erytrodermiach, a także chorobach układowych.

 

Szorstkość paznokci (trachyonychia) jest natomiast końcowym stanem każdego procesu chorobowego z zajęciem macierzy paznokcia. Występuje najczęściej w przebiegu atopowego zapalenia skóry, łuszczycy, łysienia plackowatego i liszaja płaskiego. W leczeniu stosujemy miejscowe glikokortykosteroidy.

 

Ścieńczenie paznokci występuje u osób starszych, a także w przypadku niedokrwienia, w zaburzeniach neurologicznych i w nadczynności tarczycy. Może być również skutkiem chemioterapii, leczenia retinoidami czy niedoborów pokarmowych.

 

Pogrubienie paznokci występuje u osób w podeszłym wieku, spowodowane jest najczęściej uciskiem obuwia, a także zaburzeniami krążenia żylnego i związanych z wiekiem zaburzeniami rogowacenia.

 

Wklęśnięcie płytki paznokcia (koilonychia) może pojawić się w niedoborach żywieniowych (zwłaszcza żelaza), w chorobie Raynaud, zaburzeniach krążenia obwodowego, nadczynności tarczycy, wskutek urazów mechanicznych, przy długotrwałej ekspozycji na wilgoć, detergenty i chemikalia. Leczenie polega na natłuszczaniu paznokci i stosowaniu utwardzaczy.

 

Zmiany zabarwienia paznokci

 

Zmiany zabarwienia podpaznokciowe związane są ze zmianami w obrębie łożyska paznokcia.

Białe zabarwienie występuje w hipoalbuminemii lub przewlekłej niewydolności nerek.

Brązowe okrągłe lub owalne ognisko jest znamieniem w obrębie łożyska paznokcia.

Czerwone, sine lub czarne zabarwienie oznacza najczęściej obecność krwiaka podpaznokciowego i jest następstwem gromadzenia się krwi wskutek urazu. Może też oznaczać rozwijającego się czerniaka.

Różowe lub liliowe zabarwienie jest związane z guzem splotowym pod paznokciem.

Zmiana zabarwienia może też dotyczyć samej płytki paznokciowej. Może nastąpić wskutek kontaktu z substancjami zewnętrznymi: nikotyną, cygnoliną, nadmanganianem potasu. Niektóre leki: chlorochina, złoto, penicylamina powodują zmiany zabarwienia płytek paznokciowych.

Brązowe linie w obrębie paznokci oznaczają znamię lub czerniaka.

Białe smugi mogą pojawić się u każdego wskutek niewielkich urazów, a całe białe paznokcie występują w rodzinnej leukonychii.

Zielone zabarwienie związane jest z zakażeniem Pseudomonas aeruginosa, a niebieskie może świadczyć o zakażeniu HIV.

 

 

Zmiany paznokci w chorobach skóry

 

Zakażenia grzybicze mogą dotyczyć skóry, włosów, paznokci i błon śluzowych, ale bardzo często zajęte są wyłącznie paznokcie. Stanowią one aż 20-40% wszystkich chorób paznokci. Najczęściej (w ponad 99%) wywoływane są przez dermatofity T. rubrum i T. menagrophytes, ale chorobę również mogą powodować grzyby drożdżopodobne Candida albicans. Do czynników predysponujących należą zaburzenia krążenia, neuropatie, zaburzenia odporności, cukrzyca. Częściej dochodzi do zajęcia paznokci stóp. Najbardziej typowe objawy zakażenia dermatofitami to oddzielanie łożyska paznokcia, brudnożółte zabarwienie, kruchość, rogowacenie podpaznokciowe.

 

Zakażenia bakteryjne paznokci (zanokcica) – najczęściej wywoływane są przez Staphylococcus aureus. Proces zapalny obejmuje wały paznokciowe, pojawia się rumień, obrzęk, bolesność, może być obecna wydzielina ropna. W przypadku zakażenia pałeczką ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) płytka paznokciowa przybiera zielone zabarwienie i dochodzi do onycholizy.

 

W przewlekłym kontaktowym zapaleniu skóry z podrażnienia lub alergicznym dotyczącym skóry dłoni i palców dochodzi do zajęcia płytki paznokciowej. W przypadku uszkodzenia wałów paznokciowych, może dochodzić do rozszczepiania, pogrubienia lub pojawienia się na paznokciu zagłębień.

 

W łuszczycy zmiany w obrębie paznokci występują u około 30-50% pacjentów. Charakterystycznymi objawami są występujące pod płytką paznokciową grudki łuszczycowe tworzące objaw tzw. plamy olejowej, punkcikowate, naparstkowate wgłębienia płytki, uniesienie wolnego brzegu płytki przez gromadzące się masy rogowe, a także onycholiza. W ciężkich przypadkach zmiany mogą dotyczyć wszystkich paznokci.

 

W liszaju płaskim zajęcie paznokci jest ważną cechą kliniczną. Czasami są to jedyne zmiany chorobowe. Mogą mieć postać podłużnego pofałdowania, rozszczepienia, nieregularnych plam, hiperkeratozy podpaznokciowej lub zmniejszenia grubości płytki. Czasem dochodzi do zmian dystroficznych w obrębie wszystkich paznokci. Typowym objawem jest brak paznokcia i ściągnięcie łożyska.

 

W łysieniu plackowatym obserwujemy punkcikowate zagłębienia płytki, podłużne, wypukłe prążki, a najczęściej trachyonychię (szorstkość powierzchni) wszystkich paznokci, która występuje u około 12% dzieci z łysieniem, zwłaszcza całkowitym lub uogólnionym. Może wystąpić również bielactwo paznokci, złuszczanie płytek paznokciowych, szorstkość paznokci i oddzielanie płytek paznokciowych.

 

 

Zmiany paznokci w chorobach narządów wewnętrznych

 

W przebiegu chorób płuc lub chorób układu krążenia najczęściej obserwujemy tzw. palce pałeczkowate, czyli buławkowate rozszerzenia opuszek palców z jednoczesnym zakrzywieniem płytki paznokciowej przybierającej kształt szkiełka od zegarka. Przewlekłej chorobie płuc często towarzyszy zespół żółtych paznokci charakteryzujący się pogrubieniem i zażółceniem wszystkich paznokci.

U pacjentów z niewydolnością nerek stwierdza się białawe zabarwienia bliższej części paznokcia, podczas gdy część dystalna ma zabarwienie czerwono-brązowe (paznokcie Lindsaya, czyli half and half – czyli pół na pół).

W marskości wątroby i hipoalbuminemii występują tzw. paznokcie Terry’ego, polegające na kredowobiałym zabarwieniu części bliższej, przez co lunula staje się niewidoczna, a część dalsza ma normalne zabarwienie.

W chorobie Raynauda, podobnie jak w innych chorobach z niedokrwieniem palców mogą występować różne zmiany płytki paznokciowej; ścieczenia, wklęśnięcia, kruchość i inne.

W zespołach złego wchłaniania i niedoborach pokarmowych mogą pojawiać się poprzeczne karby i naprzemienne barwne smugi.

 

Leczenie

Generalnie leczenie zmian paznokciowych jest bardzo trudne ze względu na słabą przenikalność leków miejscowych przez płytkę i z powodu powolnej penetracji leków stosowanych doustnie.

Leczenie miejscowe polega przede wszystkim na zapobieganiu nadmiernemu rogowaceniu paznokci przez stosowanie preparatów zawierających mocznik, α- i β-hydroksykwasy i kwas salicylowy oraz natłuszczaniu paznokci preparatami z lanoliną, parafiną, gliceryną i witaminami A i E.3 Na rynku dostępne są również różne odżywki i produkty wygładzające i utwardzające płytkę paznokciową.

Leczenie ogólne polega przede wszystkim na leczeniu choroby podstawowej. W przypadku zmian ograniczonych do samych paznokci ważne jest stosowanie leków poprawiających krążenie, czyli rozszerzających drobne naczynia i tym samym zapewniających lepszą penetrację leku do płytki. Z reguły poprawę daje suplementacja doustna preparatami zawierającymi krzem, żelazo, cynk, wapń, witaminy B, C, A, E i D, a także aminokwasy budujące keratynę: metioninę i cysteinę.1 Ważnym suplementem wydaje się biotyna, stosowana również w chorobach skóry, takich jak łojotokowe zapalenie skóry, czy choroby włosów. W jednym z badań u pacjentów z kruchością płytek paznokciowych o nieznanej etiologii wykazano pogrubienie płytki o 25 % po stosowaniu biotyny w dawce 2,5 mg dziennie przez 6-15 miesięcy.2

Leczenie paznokci w chorobach skóry zależy od choroby podstawowej. W przypadku grzybicy konieczne jest stosowanie leków przeciwgrzybiczych zewnętrznych, jeśli doszło do zajęcia pojedynczych paznokci lub ogólnych (itrakonazol, terbinafina, flukonazol), jeżeli doszło do zajęcia wielu paznokci.

W chorobach zapalnych, takich jak atopowe zapalenie skóry, liszaj płaski, łuszczyca, stosujemy miejscowe glikokortykoidy, a przypadku nasilonej dystrofii pojedynczych paznokci również iniekcje miejscowe z triamcynolonu. Dodatkowo pomocne są miejscowe preparaty zmiękczające zawierające mocznik i kwas salicylowy, a w łuszczycy i liszaju płaskim również zewnętrzne i ogólne retinoidy.

 

 

Piśmiennictwo

  1. Cashaman M.W. i wsp. Nutrition and nail disease. Cinics in dermatology 2010;28:420-425
  2. Hochman I.G. i wsp. Brittle nasil: response to daily biotyn supplementation. Cutis 1993;51:303-5.
  3. Piraccini B.M. i wsp. Treatment of nail disorders. Therapy 2004;1:159-167

 

3 komentarzy


Do you want to comment?

Comments RSS ?

Dzi�kuj� za �wietne rady : )) na pewno mi si� przydadz�. : DD
https://sites.google.com/site/ne48/

14 września 2011 15:58

Łamliwe paznokcie są często prążkowane wzdłuż płytki paznokciowej. Dolegliwość ta może być spowodowana uszkodzeniem palców i brakiem troski o paznokcie: narażanie ich na działanie chemikaliów, wody, detergentów, stosowanie wysuszających zmywaczy do paznokci.

30 stycznia 2013 13:37

Wyczerpujący temat artykuł, super :)

4 marca 2013 13:47

Skomentuj!













5 − cztery =





Trackbacks


Medycyna dawna i współczesna /\/\ Statystyki, katalog stron www, dobre i ciekawe strony internetowe /\/\ Katalog Gwiazdor
Najlepsze Blogi /\/\ Zdrowy styl życia /\/\ Najlepsze Blogi /\/\ kosmetyka, uroda, zdrowie